Gökbilim

Güneş Sistemi, Gezegenler, Galaksiler (Gökadalar), Kuyrukluyıldızlar, Göktaşı yağmuru (Akanyıldızlar), Asteroitler. Çift yıldızlar, Değişen Yıldızlar, Yıldızların Evrimi.
gönderen Emre Evren
#1576
Resim
Cloudy Nights Telescope Reviews sitesini daha önceden ziyaret etmiş olanlarımız bilirler. Gökyüzü tutkunlarının vazgeçilmez gözlem araçları olan, teleskoplar, dürbünler, CCD kameralar, kundaklar ve daha sayamadığım yüzlerce farklı ürünün test edildiği ve detaylı makalelerinin yayınlandığı oldukça zengin bir bilgi arşividir.
Site editörlerinden Tom Trusock 2004 yılından beri sürdürdüğü ve her ay bir takımyıldızın derinlemesine incelendiği zevkli yazı dizisi Small Wonders gökyüzüne tutku ile bağlanmış ve bilgi seviyesi farklı hemen herkesin ilgisini çekmiş ve şimdiden ingilizce dışında çince ve lehçe olmak üzere 2 dile çevrilerek yayınlanmaktadır.
Tom Trusock ile 2 haftadır sürdürdüğümüz yazışmalar sonucunda SmallWonders serisini gökbilim.com müdavimlerine de Türkçe sunmaya karar verdik ve panoda çıkan yazıların linkleride CN sitesinde yer alacak. Panoda Derin Uzay Yolculuğu başlığı altında başlattığım yazı dizisinde zaman buldukça orjinalinden linklerle bağlayacağım bu güzel makaleleri sizlerle paylaşmak istiyorum.
Makaleler ve Takım yıldızlar hakkında her türlü görüş ve önerilerimizi bu başlıkta paylaşarak sizlerinde katkılarınızı bekliyorum.
Saygılarımla..
Emre
En son Emre Evren tarafından 26 Nis 2007, 13:05 tarihinde düzenlendi, toplamda 2 kere düzenlendi.
#1577
*This article was translated from original source, Tom Trusock's Small Wonders series under the author's permision. To get the original link please click to this text
Bu makale Tom Trusock 'ın Small Wonders yazı dizisinden orjinal çeviriridir. Makalenin orjinaline ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Derin Uzay Yolculuğu - Büyük Köpek Takım Yıldızı(Canis Major)
Resim
Büyük köpek takım yıldızı -resim sahibi Jeremy Perez-

Resim

Resim

Resim

Termometrenizi kontrol edin ve bu gece için paketleyin, çünkü köpek zamanı brrrr.... Kış geceleri işte..
Bu ay Avcının sadık tazısı , Büyük köpek takım yıldızına odaklanacağız. Büyük köpek gökyüzünü en azından, Küçük köpek, Chara(Beta Avköpekleri/güney köpeği) ve Asterion(av köpekleri) adında diğer üç aptal köpekle paylaşır. Gerçi son saydığım 2 tanesi Çoban'a aittir en azından son baktığımda öyleydi. Büyük köpek antik çağlardan beri bize miras olarak gelmiştir. hatta Homer onu avcının köpeği olarak anar.
Fakat öyle olsada büyük köpek asla hep Avcıya ait olmamıştır yada köpek olmamıştır. tarihte bir çok zaman, bir çok kültürde Cephalus' ait olan Acteon'un canavarı(et yiyen dinozor benzeri bir yaratık) olarak anılırken özellikle Roma kültüründe Avcının çocuğu olarak bilinir.
Samanyolunun kış köşesinde oturan Büyük köpek, ilginç bir takımyıldızdır. Gezegenimsiler, gökadalar, yansıma bulutları çift yıldızlar ve açık yıldız kümelerinden oluşan bir sürü gökcisimi bulacaksınız. Burada herkez için birşeyler var.
Derin Uzay Cisimleri(DSO) bir yana hiç kuşkusuz takımyıldızdaki en göze çarpan detay köpek yıldızı "Sirius" dur.
Gece gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius dünya üzerindeki mesken edinilmiş her yerden gözlenebilir. Yaklaşık olarak 8,6 IY ötelerde bulunan bir çift yıldız sisteminin baş yıldızı olan Sirius A , güneşimizin hemen hemen 2 katı fazla kütleye sahiptir. Yavrusu ise çapı dünya boyutlarında olsada kütlesi güneşimizin %99 kadarı olan bir beyaz cücedir. Yıldızın özgün hareketlerindeki değişimleri inceleyen Bessel 1844 yılında ilk defa bir eşi olduğunu önermiştir. Cüceyi İlk kez direkt olarak gözlemleyen ise 1862 yılında 18 inçlik objektifini test eden Alvin Clark 'dır.
Sirius 'un görünür parlaklığı -1,47 iken(güneş -26,7 , Ay -12,6 ve Venüs, Mars, Jüpiter ve Merkür sırasıyla -4.7, -2.9, -2.8, ve -1.9 ile parlar) Sirius B 8 Kadir parlaklıktadır, yani ana yıldızdan yaklaşık 10 000 kez daha sönüktür.
Sirius bu kadar çok parlak iken eski kültürlerin tabii olarak ona özel anlam yüklemeleri hiç de sürpriz birşey değildir. Mısırlılar için onun gökte yükselimi Nil 'in taşkınlarına ve Yaz Ilımına denk gelmektedir. Yunanlılar tarafından Avcının köpeği olarak adlandırılan yıldızın belirmesi yazın sıcak günlerine(Ağustosun " köpek günleri" de denir) ilişkilendirilir.
Tabii ki Afrikanın izole olmuş kabilesi Dogon 'lar sayılmadan Sirius tam olarak değinilmiş sayılmaz. 20. YY 'ın başlarında Dogonları ziyaret etmiş olan bir antropolojist Dogonların beklenmedik bir biçimde Sirius B ve ~yaklaşık 50 yıllık periyodu hakkında detaylı bilgiye sahip olduğunu rapor etmiştir. Dahası bunu modern bilimden yüzyıl önce biliyorlardı. Von Dankien çılgınlığının yaşandığı 70 lerde "Sirius Gizemi" adıyla basılan kitabında Robert Temple, Dogon ların sahip olduğu bilgiyi onları Sirius 'dan gelip ziyaret etmiş uzaylılara bağlamaktadır.Fakat 1978 sonbaharında çıkardığı "Skeptical Inquirer " adlı kitabında Ian Ridpath ustaca bu sirius gizemcilerinin ipliği pazara çıkarmıştır. "knowledge" kısmı bir venüs transite(güzeşin önünden geçmesi) şahit olmuş astronomların kültürel bilgi kirliliğinden kaynaklanıyor olmalı, meraklı okuyucular bu linkten bakabilirler http://www.csicop.org/si/7809/sirius.html
Dogonlar ve ziyaretçileri bir yana cüceyi amatör teleskoplarla görebilmek olasıdır. Hatta 5" açıklığa sahip teleskoplarla bile cüceyle ana yıldızı ayırt edebilenler olduğunu duymuştum ama çok nadir. Sadece Çifti birbirinden ayırmak Sirius 'un göz kamaştırıcı parlaklığı düşünüldüğünde problem değildir.yıldıza Bakabilmek için çok müstesna optik düzenlemeler gerektirir. Ben 10" lik bir teleskop ile gözlemlemiştim ve cüceden yeşilimsi bir yansıma not etmiştim-ama bu benim algılamamdan kaynaklı bir aldatmacadır-. Ben Sirius A nın muazzam parlak maviliğinin cücenin beyaz rengi ile oluşturduğu kontrastın cücenin yeşil görünmesine sebep olduğunu düşündüm.
Resim

Haydi Sirius 'un 4 derece güneyine inelim ve takımyıldızdaki yegane Mesier cismine bir bakalım.

M41 Köpeğin Kalbi.
Resim
Kış Gökyüzünün en nadide gökcisimlerinden M41 hakkında tarihçiler arasında Aristo 'dan beri bilinip bilinmediği bir tartışma konusudur. O bölgede bir şeyler gördüğünü kayıt etmiş olsada bazıları kümeyi değilde samanyolunun bir parçasını görmüş olabileceğini iddia etmektedirler. Eğer M41 Aristo dan beri biliniyorsa herhalde antik çağda bilinen en sönük gök cisimi olmuş olmalı. Büyük ihtimalle resmi olarak ilk defa 1645 yılında Giovanni Hodierna tarafından keşfedilmiştir, ve Mesier tarafından 1765 yılından kataloğuna alınmıştır.
Resim
Resim hakkı Bill Tschumey 'e aittir.

M41 26 IY hacimli bir alanda 100 yıldızdan oluşan bir dağılıma sahiptir. Küme 2300 IY uzaklıkta ve yaklaşık 210 milyon yıl yaşındadır. Arachinal ve Hynes "Star Clusters" kitabında M41 'in 4,5 derece güneyinde yeralan Cr 121 ile M41 arasında açık bir ilişki olduğu hakkında iddialarda bulunmuştur.
M41 hemen hemen her ölçüdeki gözlem aletinde muhteşem bir görüntü verir. Kişisel olarak M41 i 12x36 lık dürbünden 18 inçlik teleskoba kadar hertürlü gözlem aleti ile gözlemledim. Ama benim fikrime göre 4inç ila 8inç arasındaki gözlem aletleri en iyi açıklık ve görüş alanı karışımı sağlar.
Benim 4 inç lik ve 44 büyütmeli apokromatik dürbünümde kümenin merkezindeki bir üye diğerlerine göre açık ara kırmızı bir görüntü verir. Fakat diğer aletlerde daha turuncu göründü. Siz nasıl görüyorsunuz? Jason Aldridge 'in aşağıdaki ciziminde ise daha çok, sarı görünüyor.
Resim
Çizim hakkı Jason Aldridge 'e aittir.

NGC 2207 / IC 2163

Resim
Geceleri iki galaksi arasındaki kütleçekimle oluşmuş 100 000 IY uzunluktaki köprünün her yolunda gaz, toz ve yıldızlar her yana saçılmıştır.
En yakın geçişi 40 milyon yıl önce kaçırmış olsakda üzülmeye gerek yok. New Mexico daki VLA radyo teleskobunu kullanarak elde ettikleri verileri bilgisayar benzetimine aktaran gözlem ekibi IC 2163 'ün NGC 2207 'nin kütleçekiminden kaçabilecek kadar hızlı hareket edemediğini ortaya çıkarmıştır Ve göz atmaya devam edersek bir daha ki yakın geçişlerini izleyebiliriz. Zaman çizelgesinde birileri belki görecek olsada bu büyük ihtimalle ben olmayacağım ve sizinde olmayacağınızı iddia edebilirim.
Bir kaç bin yıl içinde iki gökada birleşecek ve geleceğin astronomları iki gökcisimini yeni tek gökcisimi olarak kataloglayacaklardır. Bence bu gerçekleşmeden evvel bir gözatın derim ama yinede öyle "göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleşecek" bir olay değildir, yani en azından biraz vaktiniz var.

Bir çok Gökada için ne kadar büyük çaplı gözlem aracınız varsa o kadar iyidir. Çoğu 12 inç lik bir gözlem aleti ile görünür olmalı ama assıl sorulması gereken soru çoğunu görebilmek için minimum ne kadar açıklığa sahip bir alete sahip olmalıyız.

12 inçlik bir gözlem aracına sahip olan Don Pensack şöyle yazıyor;

........ 2207 ufak, sönük, dağınık detaysız ve birçok eklentisi olan bir cisimdir ve IC 2163 ise amorf yapılı 2207 nin yanında silik bir ışık kümesidir........
Resim

NGC 2204
Resim

1785 Yılında Herschel tarafından keşfedilmiş olan NGC 2204 bizden 8600 IY uzaklıkta yer alan görsel olarak sönük, seyrek ve dağınıkbir kümedir- en azından düşük açıklığa sahip gözlem aletler ile böyledir-. Daha fazla kümenin üyesini görebilmek için yüksek büyütmeler kullanabilirsiniz. Tabii ki daha geniş çaplı teleskoplar ile arka plandan daha belirgin ve daha çok üyeye sahip olarak görünecektir.
Resim
NGC 2204 resim hakları Jim Thommes 'a aittir.

NGC 2345, 2359, 2374, 2360 'ın yıldız haritasındaki yerleri
Resim

NGC 2345
Resim
Moffat 'ın bir yazısına göre NGC 2345, M45 den çok daha genç olan en yakın tarihte oluşmuş bir galaktik kümedir. ve bu seyrek kümeyi gerçekten görebilmek için 8 ila 10 inç çaplı bir teleskop gerekmektedir. 8 inçlik bir teleskop ile 9 kadir parlaklıkta bir sürü dağınık ve sönük yıldız gözükür.

NGC 2374
Resim
Bu seferki daha ufak teleskoplar için iyi bir hedeftir, 2374 birkaç düzine yıldızdan oluşan güzel bir ürün verir. Güney batıya doğru inen parlak yıldızlardan oluşan çizgiye dikkat edin. Büyük dürbünler yada ufak teleskoplar o bölgede ince bir sis gösterecektir. Daha büyük teleskoplar ile kümedeki iki "yarı" ya dikkat edin, ikinci yarı daha önce bahsedilen çizginin merkezinde sıralanmış yıldızlardan oluşur. Görebildiniz mi?
İki yarı dan oluşan bir küme mi yoksa optik bir yanılsama mı sizce ?

NGC 2374
Resim
Güçlü teleskoplar ile görüş alanında 75-100 yıldızdan oluşan alacalı bir görüntüsü vardır. Bazı gözlemciler kümenin bir bölümünde yıldızlardan mahrum karanlık bir bölgenin olduğunu belirtmişlerdir.
Sizce orada karanlık bir bulutsumu var yoksa sadece yıldızlardan yoksun boş bir bölgemidir? bir bakın ve görüşlerinizi bildirin. Bu ufak teleskoplar yada büyük dürbün setleri için ciddi ve zor bir hedeftir. ufak ve bulanık yıldızlardan oluşmuş bu alanı arayın.

NGC 2359 / "Ördek" yada Thor 'un Miğferi
Resim
İşte burada dış katmanlarını uzaya savurmuş ve bu bulutsuyu oluşturmuş olan nadir bir Wolf-Rayet yıldızımız var. Yüzeyi terkeden materyal saniyede yüzlerce kilometre hızla uzaklaşıyor ve ana yıldızın aydınlattığı uzaydaki bu baloncuğu oluşturuyor. NGC 2359 kış astrofotoğrafçıları için popüler bir hedef olsada görsel gözlem yapanlar için az bilinen bir hedeftir.
Özellikle UHC ve OIII filitre takılmış büyük veya ileri düzeyde teleskoplar ile bakınca bu harikulade hedef hakkında sürpriz birşey keşfettim. Bu hedef için 18 inçlik bir teleskopla temiz bir gündoğumu vakti en unutulmaz anımı yaşadım.
Görsel gözlemciler tarafından Ördek imzası, en belirgin kısımlarının gövdeyi oluşturan merkezi parçasının olması ve parlak eklentilerinin gagayı oluşturması sayesindedir.
Jim Thommes 'in aşağıdaki mükemmel fotoğrafında kamera niçin daha çok Thor'un Miğferi diye adlandırıldığını açıklıyor olmalı.
Resim
NGC 2359 - The Duck / Thor's Helmet resim hakları Jim Thommes'e aittir.

Resim

NGC 2383/2384 - Köpeğin Çifti
Resim
İşte burada klasik Kahraman çift-kümesinin benzer ufak ve şirin kardeşi. Tabii ki bu küme için biraz daha büyük bir optik açıklığa gereksinim duyacaksınız. DSS resminde yukarıda gözüken ölçeğe bakınca ne kadar çok bir açıklığa gereksinim duyacağınız görülebilir.
Baktığınızda görüntüsü sizlere gerçek ikiz bir küme olduğu izlenimi yaratsada Kopchev, Petrov ve Nedialkov 'un çalışmasında iki kümenin çok farklı yaşları olduğunu ve aynı bulutsudan oluşamayacağı ortaya çıkmaktadır.
Don Pensack 'a göre 2384, "ufak, dağınık ve birkaç yıldızdan oluşan bir grup" dur.
Hiçbir yoruma gerek bırakmaksızın Jim Thommes bizlere aşağıdaki güzel resmi sunuyor.
Resim
NGC 2383 / 2384 Resim hakkı Jim Thommes2a aittir


NGC 2362 The Tau Canis Majoris kümesi Hodierna kümesi
Resim
Eğer en son açık küme çifti sizin fazla ilginizi çekmediyse işte size ilginizi celbedecek bir küresel küme. Mavi Beyaz Tau bu kümenin doğal bir üyesidir(görüntüye girmiş bir yıldız değildir.) bu yüzden kümeye bakarken yıldızın göz kamaştırıcı ışığından kaçınmak için büyütmeyi epey arttırmak isteyeceksiniz.
Tau 4,5 kadir görünür parlaklıkta ışıldaya bir mavi süperdev bir yıldızdır ve birçok kaynak kümenin uzaklığını 3200 ila 5000 IY arasında bildirmektedir. Celestial Sampler kitabında, Sue French Tau kümesini 4800 IY uzaklığa yerleştirmektedir ve buradan çıkarılacak sonuçda Tau 'nun 50 000 güneş parlaklığında ışıldadığı söylenebilir.
SEDS kümeyi 25 milyon yaşında ve etrafında halen bulutsu kalıntıları olduğunu not ederken halen kümede birşeyler olup bittiğini bildirmektedir.
Giovanni Batista Hodierna 1654 yılında NGC 2362 'yi açıkça keşfetmiş olmasına rağmen 80'lere kadar çalışması kaybolmuştur. 4 Mart 1783 yılında ise bağımsız olarak William Herschel kümeyi keşfetmiş ve kataloğuna eklemiştir.

CR 140 / CR 132 Köpeğin kuyruğundaki püskül
Köpeğin kuyruğunun biraz altında Collinder 'in CR 132 ve CR 140 olarak katalogladığı iki büyük açık yıldız kümesi bulunur. Collinder lerin çoğu geniş ve çarpık çupukda olsa CR 132 birinci gelir. CR 140 ile aynı dürbün görüş açısında kalsada oldukça az sayıda yıldız içeren bir satıhtır. Yinede alan geniş açılı teleskoplar ve hızlı 4" refraktör dürbün gibi yada dürbün grubu gibi aletlerle hoş bir görüntü sunar.
CR 140 ise daha zengin ve çıplak göz ile kolayca yakalanabilen bir nesnedir. Liro Sairanen 4,5" f7,3 ve 32 büyütmeli teleskopu kullanarak çizdiği yaklaşık 1 dereceden küçük alanda gördüklerinin bir eskizini (aşağıdaki görüntü) çizmiştir.
Resim
CR 140 eskiz hakları Liro Sairanen 'e aittir.

CR 121
Bu seferki bir dürbünle yada en azından geniş açılı bir teleskopla çok iyi görünür. CR121 yaklaşık 3800 IY uzaklıkta ve oldukça genç bir küme olarak rapor edilmiştir, bazı tahminler kümeyi 1,5 milyon yaşında belirtmektedir.
Liro Sairanen 4.5" f7.3 newton tipi 47 büyütmeli bir teleskopla ile İspanyadan gözlemlediği kümeyi 64' genişliğindeki aşağıdaki çizimde betimlemiştir.
Resim

Zorlu Hedefler IC 2165 ve SH 2-201
IC 2165
Resim
IC 2165 'in gösterildiği yıldız haritası
Ve şimdi gece için zorlu hedeflerin sırası. İlki, IC 2165 ufak bir teleskopla bile yakalanabilir, buradaki zorluluk/meydan okuma ise alanı tespit edebilmek ve hangisinin gezegenimsi bulutsu olduğunu belirlemek. Genel olarak IC nesnelerinin NGC kataloğundaki karşıtlarının aksine bulunmasının daha zor olduğuna inanırım, ve bu seferkininde herhangi bir istisnası yok. Yeteri kadar parlak olması yanında en yüksek büyütmelere kadar bir yıldızdan ayırt edilemez. Bu biraz samanlıkta iğne aramaya benziyor.
Yıldız haritalarını kullanarak baktığınız alanı daraltın ve alanın içinden ve dışından teleskoba OIII filitresi takarak gökcisimine bir göz atın. IC2165 filitreyi teleskopa takınca parlaklığı azalmayan tek yıldız olacaktır. 150x büyütmelere kadar hala yıldız benzeri bir cisim gibi gözüksede, şimdi zaman büyütmeyi en uygun ışığı alacağınız noktaya kadar 450x ve daha üstü düzeyine arttırmanın zamanı geldi(bu noktada seeing(görüş) için fazla endişelenmeyin).
Biliyorum biliyorum, ebeveyinleriniz size yüksek büyütmeler şu tasco teleskopları için geçerli olduğunu tembihlemiştir, fakat bu sefer bir Hubble resmi cebinizde sayın, bazen bazı kuralları kırmak gerekir işte şuan o zamanlardan birisidir.

SH 2-301
Resim
SH 2-301 yerini bu haritadan bulabilirsiniz.

Eğer yazılarımı uzun süredir takip edenlerdenseniz, herzaman farklı bir obje ile normal ötesi bir gökcisimi ile kapatmayı sevdiğimi bilirsiniz. Mesierler ve NGC lerin hepsi güzel ve şirin nesneler olsada günümüz gözlemcilerinin aşina olduğu muhtevalardır, şansa değişik birşeyler görmek çok daha hoş birşeydir. Benim en sevdiğim zorlu hedef gökcisimleri sıkça Abell ve Hickson kataloglarından olsada bu sefer bir Sharpless nesnesi başı çekiyor. Sharpless kataloğunda 313 farklı girdi bulunur çoğu da yıldız oluşum bölgelerine aittir. Bu katalogdaki girdilerin hepsi -27 derece yükselimin üzerinde bulunur ve çoğuda fotografik hedeflerdir. Ve çoğuda orta boy ve büyük amatör teleskoplarla izlenebilecek nadir cisimlerdir. ve bu seferki de tam aradığımızdan.
Bu HII bölgesi SH 2-301 dir ve kataloglarda RCW6 ve Gum 5 olarak geçer.
SH 2-301 yaklaşık 19000 IY ötelerde bulunur ve 50 IY çaplı bir uzay hacmine yayılır. 8" gibi ufak teleskoplar ile bile gökcisiminde detay gördüğünü iddia eden insanlar olduğunu duymuş olsamda 15 ila 20 inçlik bir teleskop en güzel görüntüyü verecektir. Ama detayları yakalayabilmek için OIII veya UHC filitresi kullandığınızdan emin olun yoksa filitreler olmaksızın çok büyük bir teleskopla bile yakalanması oldukça zor bir cisimdir. Bir filitre görüntü kalitesini dramatik olarak arttıracaktır. Karanlık bir gökyüzünde filitre kullanılarak SH 2-301 DSS fotoğraflarından tahmin edeceğiniz gib bir ucu kuzeye yaklaşık olarak üçgensel bir görünüşü vardır.
Resim
Yukarıdaki resimde SH 2-301 in gösterildiği harita ve aşağıda ise karenin içindeki DSS resmi bulunur.
Resim
Ve buraya kadar saydıklarımızla geceyi kapatabiliriz. Tekrardan gönderdikleri gözlemler, fotoğraflar ve çizimler için okuyuculara teşekkür ediyorum. Katılımlarınız mekaleleri oldukça zenginleştirmektedir
Eğer anlatımlarım sizler için kullanışlı olduysa bu benim adıma en büyük memnuniyettir.
Tekrar görüşmek üzere
Tom Trusock

Çeviri : Emre E.
Ayrıntılı bilgi için : Cloudy Nights Telescope Reviews sitesine bakabilirsiniz
For further information please click to Cloudy Nights Telescope Reviews web site
En son Emre Evren tarafından 26 Nis 2007, 13:32 tarihinde düzenlendi, toplamda 3 kere düzenlendi.
#1627
*This article was translated from original source, Tom Trusock's Small Wonders series under the author's permision. To get the original link please click to this text
Bu makale Tom Trusock 'ın Small Wonders yazı dizisinden orjinal çeviriridir. Makalenin orjinaline ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Derin Uzay Yolculuğu - Aslan takımyıldızı

Resim

Resim

Aslan'ın bir çok farklı görünüşü baharın müjdecisi iken daha da ötesi Derin Uzay hastaları için ciddi bir av sezonunun başladığının işaretidir. Aslan görüntüye girmeye başladığı gibi amatör bir düşünce ile küresel kümeler, gezegenimsi bulutsular, ve açık yıldız kümeleri bulmayı umabilirsiniz ama Aslan sadece gökadalardan ibarettir, Burası Başakçı-Berenis'in saçı süper kümesinin derinliklerine bir tur için başlangıçtır.

Abes bir soru : Aslan takımyıldızındaki bilinen en parlak gezegenimsi bulutsu hangisidir.

Yunan Gök-mitolojisinde Aslan, Herkülün 12 büyük fedaisinden Nemea'nın yendiği aslanı sembolize eder. Herkül, Nemea'yı aslanı öldürmesi için göndermiştir faka Nemea silahlarının Aslanın derisine işlemediğini farkeder. Cesur savaşçı sonra aslanı bir mağaranın girişinde sıkıştırır ve çıplak elleri ile Aslanı boğarak öldürmeyi başarır. Aslanın pençelerini kullanarak derisini yüzen Herkül ise silah işlemez deriyi kullanarak savaşçılarına , geçirimsiz sağlam bir zırh diktirir.
Aslan gökyüzündeki en belirgin gök-dizilişlerinden birisidir. - Orak yada ters soru işareti Aslanın kafasını işaret eder. Aslan Samanyolundan uzakta 947 derece-kare lik bir alana yayılmış devasa bir takımyıldızdır. Gökadalar, gökada kümeleri ve kuazarlar bakımından epeyce zengin olsada gezegenimsi bulutsular açıkyıldız kümeleri gibi derin uzaydaki görece yakın komşularımız bakımından fakirdir. Abell ve Hickson Gökada Kümeleri(100 tane girdi vardır toplam) kataloglarına kısaca bir gözt atarsak en azından 191 tane Abell ve 11 tane de Hickson (Hickson 57 - Copeland's Septet(yedili), 38, 44, 46, 47, 51, 52, 53, 54, 58, ve 59) kaydı bulunur ayrıca Aslan'ın sınırları içerisinde an aşağı 199 tane Kuazar kaydı bulabilirsiniz. bilinen en parlak kuzarı ise 14,7 kadir parlaklıkdaki PG 1116+215 'dir. Eğer bir gökada müptelası iseniz işte sizin mevsiminiz geldi demektir!!
Fakat silik kataloglara ve sönük parlaklıkdaki kayıtlar arasında gezinirken Aslan takımyıldızının sadece büyük teleskoplara sahip olanlar için olduğu fikrine kapılmamalısınız. Burada bir sürü parlak gökada, bir kaç çift güzel çift-yıldız, ve şu silik Hickson Gökada Kümeleri(HGC) kataloglarından ufak teleskopların erimindeki bir (veya daha fazla) adet kayıt bulunur. Her zaman ki gibi herşey nereye ve ne zaman baktığınızdan ibarettir..
Haydi şimdi takımyıldızdaki iki yada daha fazla sayıdaki ilginç yıldızlara ve civarına göz atarak başlayalım.

Alfa Aslan / Aslan I Cüce Eliptik Gökada , Gama Aslan

"Orak" ın tabanında yer alan Alfa(regulus) bizden 77 IY uzaklıktaki 1,36 kadir parlaklığı ile gece gökyüzündeki 21. en parlak yıldızdır. Regulus gerçekte kütleçekim ile bağlı iki adet yoldaş yıldıza sahip 3'lü bir yıldız sistemidir. Teleskopla gözlem yapanlar Regulusu geniş bir çift olarak(aslında eşinin kendiside bir çifttir ve kütleçekim ile bağlı üçüncü üyesidir.) 7 kadir daha parlak göreceklerdir. Sönük eş yıldızlar Regulusdan 1000 yıllık yörünge periyodu ile uzaklıkta yörüngededirler. Benim gördüğüm haliyle Regulus beyaz yeşile çalan 8 kadirli eşi ile beraber mavi beyaz hoş bir görünümü vardır. Eğer yüksek parlaklıkdan gözlerimiz kamaşmasaydı herhangi bir teleskop için çok hoş seçilebilecek bir hedef olacaktı.

Resim
Aslan I Regulus'un 20' kuzeyinde yer alır.

Eğer büyükçe bir teleskopa sahip iseniz Regulus'un 1/3 derece kuzeyindeki 10 kadir parlaklıkdaki Aslan I cüce Gökadasını UGC5470 aramalısınız. Eğer Regulusun göz kamaştırıcı parlaklığı olmasaydı yerel gökada grubunun bu üyesi orta boy teleskoplar için güzel bir hedef olacaktı. Wlater Scott gökadanın, 1950 de Palomar dağındaki 48'' schmidt kamerayı kullanarak fotografik olarak keşfedilişnden önce bilinmediğini aktarmaktadır.
Alfadan itibaren Orak'ın 3. yıldızı gama(veya Algieba) 2,0 kadir parlaklıktadır. Alfa tarafından parlaklıkta gölgede bırakılsa da 3,16 kadir parlaklıkdaki eş yıldızı onu çok daha ilginç bir çift yıldız haline getirir. Bu seferki biraz daha güçlü bir teleskop gerektirecektir. ufak teleskoplarda 40 ila 50X civarındaki büyütmelerde biraz yer fıstığı gibi gözüksede 75-100X civarı büyütme çifti ayırabilmek için yeterlidir. Benim gözlerimde iki yıldızda canlı altın sarısı renkte parlıyordu. Ayrıca Gama Leonid Göktaşı yağmurunun radyant (merkez) noktasında bulunur.

M95, M96, M105 / 3371 / 3373

Resim

Resim
M95 Dean Rowe

Şimdi Aslan takımyıldızındaki çift yıldızları bir kenara bırakıp takımyıldızın en nadide parçaları olan gökadalara bir göz atalım. Aslan takımyıldızı tek başına 5 adet Messier gökadasına ve Messier in kaçırdığı bir çok hazineye ev sahipliği yapar. İlk durağımız M105, M96 ve M95 'den oluşan Leo Triplet (Aslan'ın üçlüsü).
Geniş açılı bir teleskopda 3 parlak gökada da aynı görüş alanı içinde yer alır örnek olarak gökadaların tümü benim 4'' lik f8,6 lık apokromatik gökdürbünü ve 8'' lik f5 aynalı teleskop ile aynı düşük büyütmeli / Geniş açılı göz merceği kullanarak bir arada görülebilir, fakat detaylı olarak görebilmek için daha yüksek büyütmeler gerekecektir.
Resim
Sonsuz derinliklerin gözcüsü birçok teleskop için geçerli olan bir kuraldır, ufak çaplı teleskoplar ile bu üç gökada da yanlızca bir yıldız izi kadar detay verir. Benim 4'' lik teleskop ile normal koşullar altında M95 'in sadece merkezi bölgesi görünür. Fakat benim 18'' lik teleskop ile bu göz kamaştırıcı güzellikte bir nesneye dönüşür, merkezdeki çizginin tamamı ve her iki tarafından çıkan sarmal kolların detayı göz alıcıdır. İyi bir gecede(gözlem koşulları) size Darth Vader'in Tie Fighter ını anımsatan çarpıcı bir görüntü sunar. Gökbilimciler Hubble uzay teleskopunu kullanarak gökada sarmal kollarındaki Cepheid yıldızlarının yerini belirleyerek gökadanın bizden 38 milyon IY uzaklıkta bulunduğunu tespit ettiler.
Ben M96 'nın komşusuna göre ufak teleskoplarda daha iyi görüntü verdiğini farkettim. 4'' lik teleskobun ile merkezde belirgin parlaklığı ve yüksek büyütmelerde yüzeyinde zayıfça beneklenmeler olduğunu not ettim ama yinede gökadanın merkezine tekrar tekrar da baksam yukarıdaki resimde görüldüğü gibi dış kısımları göremedim. Ama görsel olarak M96 ikili arasındaki en parlağıdır.
M95, M96 ve M105 1781 de Mechain tarafından keşfedilmiştirAslan I kümesinin bir alt grubudur.
Resim

Diğer iki messierden farklı olarak M105 1947'den beri messier kataloguna eklenmemiştir. O'Meara, The Messier Objects adlı muhteşem kitabında anlattığına göre Helen Sawyer Hogg gökcisminin messier kataloğuna eklenmesini önermiştir, zira Messier in gökcisminden haberdar olduğunu notlarında ifade etmiştir.neyazıkki Messier'in kendisinin gökcismini niçin kataloğuna eklemedğini bilmiyoruz.
E1 tipi eliptik bir gökada olan M105'e orta boylu teleskoplarla kolayca gözlemlenebilen iki adet(NGC 3371 ve NGC 3373) gökada eşlik eder. 1997 yılında Hubble büyük kütleli karadeliklerin gökadalardaki varlıklarının araştırılması amacıyla yönlendirilmiş ve Hubble tarafından gökadanın 50 milyon güneş kütlesinde olduğu ölçülmüştür.
Görsel olarak M105 birçok farklı ebattaki teleskop ile gözlemlenebilir büyük çaplı teleskoplarda ise merkezden itibaren ibelirgin parlaklığı daha kolay seçilebilir. gökadaya eşlik eden yoldaşları 3371 ve 3373 'ü görebilmek için en az hangi çapta bir teleskoba ihtiyacınız olabilir?
Haydi şimdi biraz da Aslanın vücudunda gerilere doğru ilerleyelim.

NGC 3628, M66, M65

Resim

Resim
NGC 3268, M65 ve M66 - Rick Krejci

Bir diğer Aslan üçlümüz NGC 3268, M65 ve M66 'dan oluşur ve yine ufak teleskoplar için muhteşem bir gruplanma oluşturur.
3'lünün tamamı normal bir gecede benim 4'' teleskop ile gözlemlenebilir, ama 3628'in görünüşünü biraz gece gökyüzü koşullarına bağlı olduğunu farkettim. tümünü 70mm lik bir teleskop ile görebildim ama hiç dürbün ile bakmadım. Oralarda bu 3 'lüyü 50mm lik bir dürbünle görebilmiş olanınız varmı? Tecrübelerime dayanarak M66 ve M65 biraz daha kolay yakalanabilecek hedefler olmasına rağmen NGC3628 çok daha zor bir hedef olmalı. Diğer Messierlere göre daha düşük parlaklıkta tablolarda yer almış olsada çok daha büyük ve yanısıra yüzey parlaklığıda oldukça düşüktür. Büyütme NGC3628 üzerinde garip bir etkiye sahiptir. çöyleki ufak büyütmeler görünürlüğünü iyice arttırırken biraz daha yüksek büyütmeler tamamen gözden kaybetmeniz ile sonuçlanacaktır.
4'' lik apokromatik mercekli teleskobum ile aldığım notları paylaşmak istiyorum :
25X büyütmelerde NGC 3628 M65 ve M66 kadar parlak görünsede büyütmeyi arttırdığımda arka planda gözden kaybolduğunu farkettim. En güzel görüntü 3'lünün bir arada gözüktüğü 13 mmlik Nagler altında 67X büyütmede izlenebilir. Bu güzel kümelenme bir saat harcamak için güzel bir sebeptir.
Resim
Şunu da eklemeliyim ki 4'' lik teleskop ile baktığımda NGC3628'in etrafındaki toz halesini görebilmiştim ama daha küçükleri ile hiç bir zaman göremedim.
M65 ufak teleskoplarda ışıktan bir izden fazla birşey ifade etmesede büyük teleskop sahipleri gökadanın doğu kıyısından(M66 'ya doğru) inen ince fakat belirgin karanlık çizgiyi ve önplandaki araya gürmiş bir kaç güzel yıldızı aramalıdırlar.
Bana göre M66 3'lünün en parlağı olmalı, gözlemciler orta büyütmelerde gökada düzleminde koyu eklentiler ve benekli yapıları aramalıdırlar. Kafanıza bir elbise sarın ve çeşitli büyütmelerde dolaşın. Komşularınız kafanızda elbise ile sizi çılgın zannedebilirler ama eğer gözlem alanınız ışık kirliliği tecavüzü altında ise böyle bir hile ile gözlerimin karanlığa adaptasyonunu arttırabilme ve bu sayede çıplak gözle en düşük kadir görme sınırını yükseltebileceğimi farkettim. M66 ve M65 ikiside Mechain tarafından 1780 yılında keşfedilmiştir. diğer tüm üçlü önceki gökadalar gibi Aslan I gökada grubunun bir üyesidir. (ama diğer üçlüden farklı bir alt gruptur.)

NGC 3607 / 3608 / 3605

Resim

Şimdi teleskobunuzu Aslanın vücudunda 5 derece kuzeyindeki bir diğer 3'lüye yönlendirin NGC 3608, 3607 ve 3605. NGC 3607 Bu güzel gökada grubunun en parlak üyesidir. Sizce üçlünün tamamını görebilecek en ufak teleskop nedir? Tecrübeme göre karanlık bir gökyüzünde 6'' lik bir teleskop ile tamamını görebilmeniz gerekir ama acaba 4'' yada daha düşük boyutlu bir teleskop ile görebilen varmıdır bilmiyorum.
Büyük teleskop sahipleri bu alanda biraz vakit harcamalı ve nekadar gökada yakalayabileceklerini görmelerini öneririm. bu alanda 15.4 kadir parlaklığın üstünde 14 den fazla gökada bulunur(lütfen bu sayının mavi ışık altındaki fotografik ölçümler ile alındığını unutmayın görsel gözlem ile bu sayı değişebilecektir). Buradaki tüm gökadalar Aslan II gökada kümesinin bir alt grubudur. ve AslanII bizden 70 milyon IY uzakta, Aslan I gökadalar kümesinin arkasında iki kat uzaklıkta bulunur.

NGC 2903

Resim

Resim

Şimdi Aslanı tüm yol boyunca izleyerek Orak'ın batı ucunda NGC2903 'ü bulacağız. Eğer NGC kataloglarındaki tanımlamalara bakarsanız NGC 2903 'ün iki kaydı olduğunu görürsünüz. Messier dışı gökadaların en parlaklarından olan NGC 2903 üzerinde bulundurduğu ve NGC 2905 olarak adlandırılan parlak bir HII (yıldız oluşum) bölgesi bulundurur.
Fakat ben hernedense hiç bir zaman böyle bir bölgenin varlığını gözlerimle kanıtlayamadım. eğer üzerinde NGC 3905'in işaretlendiği bir resim bulabilirseniz oldukça minnettar olacağım.
Gök-resimleri çekenler için bu harika bir gökadadır, görsel gözlem yapanlar için ise herhangi açıklığa sahip bir teleskop için güzel bir hedeftir. 4'' lik ile oldukça geniş, parlak ve diğer birçok gökadaya baskındır ve büyütmeyi iyi karşılar yüksek büyütmelerde verdiği görüntü harikuladedir.

Çetin hedefler

Aslan takımyıldızında görsel olarak ilginç ve farklı bir sürü gökada kümesi bulunur ama neyazıkki bir çoğu ufak teleskop sahipleri için pek ideal deildir.
Eğer büyükçene bir teleskobasahipseniz burada Stephan's Quintet nin bahar mevsimindeki karşılığı Hickson 57 Copeland's Septet(yedilisi) bulunur. Parlaklığı 14 kadir civarında yedi adet oldukça sönük gökadanın ufacık bir alana sıkıştığını göreceksiniz(grubun bir üyesi teknik olarak kütleçekimle bağlı bir gerçek üye olmayıp görüş alanına girmiş optik bir üyedir) fakat bunlar büyük teleskoplar ve yüksek büyütmelere göredir. Stephan's Quintet 'de olduğu gibi çarpıcılığı görsel manzaradan değil daha çok kişinin nasıl gördüğüne dayanmaktadır.

Resim
Copeland's Septet

Ve şimdi tam ters yönde aynı uzaklıkta ufak ve sönük gökadalardan oluşmuş ve gökyüzünde bir derecelik bir alan kaplayan yoğun bir gökadalar kümesi Abell 1367 bulunur.

Resim
20mm Nagler gözmerceğinden 18" f4.5 teleskobu ile görüş alanındaki Abell 1367

Yukarıda 18" f4.5 teleskop ve 20mm Nagler göz merceği altında kümenin nasıl göründüğünün bir temsili vardır. Görüş alanında ne kadar gökada görebiliyorsunuz. ? Daha yakından bakın - orada 60 dan fazla gökada bulunuyor. - ve sadece görüş alanının içerisinde. Pirinç taneleri gibi etrafa yayılmış gökadalardan geçen sene 18'' lik bir teleskop(13 mm Nagler gözmerceği) ile bir düzinesinden fazla görebildim. yakınlardaki alanı araştırırken ise 20 ve daha da fazlasını da ayırt edebildim. Tek başlarına bir özelliği olmasada onlarcası aynı alan içinde harika, sınır tanımaz bir görüntü veriyor. daha detaylı gök haritalarına bakıp bu alanda çok fazla vakit harcadım. Bahse girerim ki biraz daha çaba ile çok daha fazlasını seçebilirdim.
Herhangi bir gökada merkeze hassas biçimde yerleşmemiş olsa da NGC 3861 bu DSC fotografını kullanan yada GoTo yardımı ile oldukça kolay yakalanabilecek bir hedeftir. Mümkün olduğunca düşük büyütmeli ve geniş açılı gözmercekleri kullanın. ilk bakışda ortalıkda birşey yokmuş hissi uyandıracaktır ama bir kaç dakika harcarsanız görüş alanı içerisinde bir sürü ufak gökadayı yakalayabileceksiniz.
Ama bu kümelerin hiç birisi ufak teleskop sahipleri için uygun değildir.
Şu soru gelebilir : Orada bir gökadalar kümesi mi bulunmaktadır.? Kesinlikle evet - Bütün gece boyunca onun parçalarına bakıp durabilirsiniz. Gecenin iki baskın görüntüsü Aslan I ve Aslan II kümeleriydi ama buralarda ufak teleskoplar için de daha ilgin bir çetin hedefimiz bulunmaktadır.

Resim

Hickson 44

Aslanın boğazının tabanında Gama ile Zeta Aslan arasında ki mesafenin yarısında bulunan Hickson 44 , dört adet ufak teleskoplarla bile oldukça kolay görülebilecek NGC lerden oluşan 3193, 3190, 3185 ve 3187 bir küme bulunur. NGC 3190 ve 3193 ufak teleskoplarla oldukça iyi bir hedeftir. ardından 3185 tam sınırda yer alır, 3187 ise en zorudur. 18'' lik bir teleskop ile küme oldukça belirgin ve kolaydır hemen hemen yukarıdaki resimdeki gibi görünür. tabii ki 3187 'nin sarmal kolları hariç , bazı yerel amatörlerden 30'' lik dobsona sahip olan Gary Myers ile yaptığım özel görüşmelerde sarmal kolları görebildiğini bildirdi.

Aslan bu ayki yazımda değindiğimden çok daha fazla gök cismi içermektedir. Burası iflah olmaz DSO(derin uzay cisimleri) müptelaları için
çok uzun vakit harcayabilecekleri bir yerdir.

Abes Sorunun cevabı : SkyToolsII 'e göre takım yıldızdaki en parlak gezegenimsi bulutsu 10,4 kadir parlaklık ve 12' lik genişliğe sahip 24.4 yüzey parlaklıkdaki EGB 6 (PN G221.5+46.3) dir.fakat resim almak için yapılan tüm çalışmalarımız başarısızlıkla sonuçlandı. Aynı zamanda bu konu hakkında daha çok araştırma yaptıkça EGB6 hakkındaki merakım bir kat daha artmış oldu. Eğer birisi bu gökcismi'nin gerçekte ne olduğu hakkında ayrıntılı bir açıklama yada fotograf gönderebilirse çok minnettar olacağım.

Daha ayrıntılı bilgi için

Massive Black Holes in Galaxies NGC 3377, NGC 3379 and NGC 4486b (3379 is M105)
http://hubblesite.org/newscenter/newsde ... 7/01/text/

The Universe within 100 million Light Years - the Virgo Supercluster
http://www.anzwers.org/free/universe/virgo.html

Ray Cash - Observing Paul Hickson's Catalog of Compact Groups of Galaxies
http://members.aol.com/anonglxy/hickson.htm


Çeviri Emre E.
Ayrıntılı bilgi için : Cloudy Nights Telescope Reviews sitesine bakabilirsiniz
For further information please click to Cloudy Nights Telescope Reviews web site
En son Emre Evren tarafından 25 May 2007, 01:01 tarihinde düzenlendi, toplamda 2 kere düzenlendi.
gönderen Emre Evren
#1826
*This article was translated from original source, Tom Trusock's Small Wonders series under the author's permision. To get the original link please click to this text
Bu makale Tom Trusock 'ın Small Wonders yazı dizisinden orjinal çeviriridir. Makalenin orjinaline ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Derin Uzay Yolculuğu - Büyük Ayı Takım Yıldızı(Ursa Major)
Tom Trusock 3/06

Resim
Büyük Ayı Geniş açı

Resim

Bu ay ki takımyıldızımız kuzey yarım kürede yaşayan herhangi bir gök tutukunu için oldukça tanıdıkdır. Tarih boyunca Büyük ayı gece gökyüzünde bilindik şekli ile çok iyi tanınan bir takımyıldızdır. Takım yıldız; Ayı, 3 Avcı ve bir Ayı, Pulluk, Bir Ayı ve Araba gibi farklı isimler(Ayrıca Ayı olarak adlandırıldığından bahsetmişmiydim ? :) ) almıştır. Büyük kepçe olarak adlandırılan gök dizilimi herhalde gece gökyüzündeki en bilindik şekillerden biridir. Büyük Kepçe gökyüzünde diğer takımyıldızlara bizi ulaştıran bir yol işareti görevi görür ayrıca kendiside başlı başına bir açık yıldız kümesidir. Collinder 285 yada hareket eden büyük Ayı grubu olarak da adlandırılan büyük kepçe 5 adet merkezi yıldızı ile bizden 70 IY ötelerde konumlanmıştır. CR285 en iyi çıplak gözle izlenmelidir.
Bu ayki bir çok hedefimiz dürbünlerin görüş sınırı içindedir.
Büyük kepçe gökyüzü tutkunları için bir bereket boynuzu gibidir. Samanyolundan ötelerde gökyüzünde 1280 derecelik bir alan kaplayarak uzayda gökadalar arası derinliklere bakabileceğiniz devasa bir gök parçasıdır. Büyük Ayı sürpriz olmayan bir şekilde gökadalar ve gökada kümeleri bakımından zengindir. Fakat aynı zamanda bir sürü ilginç gökcismine evsahipliği yapmaktadır; 20 kadirden parlak binlerce gökada(daha gerçekçi bir ifade ile 15 kadirden parlak 812 gökada ve 12 kadirden parlak 56 gökada), 7 adet Hickson Gökadalar Kümesi, 327 tane Abell gökadalar kümesi, 641 adet Kuazar (en parlak olanı MKN 421 gökyüzünde 11sa 05dk , +38derece 11dk koordinatlarında ve parlaklığı 13.5 dir), 2 adet gezegenimsi bulutsu, 9 adet difüz bulutsu ve 1 adette küresel küme(palomar 4) olarak sayılabilir.

Büyük Ayı 'da dikkat edilmesi gereken bir kaç adet yıldız bulunur. büyük kepçenin(UMa) dışındaki Lalande 21185 adındaki kızıl cüce, 7.49 kadir parlaklıkda ve yanlızca 8.1 IY ötelerde bize en yakın 4. yıldızdır.
Lalande 21185 kuzey yarı küreden gözlenebilen en parlak kızıl cücedir.
UMa aynı zamanda 6.45 kadir parlaklıkda ve bizden 28 IY uzaklarda bulunan Groombridge 1830 adlı bilinen 3. en yüksek özdevim hızına sahip yıldızdır. Groombridge 1830 bir popülasyon II yıldızı olarak neredeyse gökadamızdaki küresel kümeler kadar yaşlıdır. Büyük ayı'daki bir diğer ilginç yıldız da yörüngesinde bir sürü güneşsistemi dışı gezegen barındırabileceğinden şüphe edilen 47 Ursae Majoris dir.

Büyük Ayı toplamda 7 adet Mesier gökcismini barındırır, 6 tanesi görsel olarak ilginç cisimlerdir.(gerçi çift yıldız gözlemcileri bize yan bakacaklardır ama biz M40'ı bu sefer sallayacağız :D )

Büyük Ayı 12sa 36dk 49.4000s +62d 12' 58.000" koordinatlarındaki ilk Hubble Derin Alan görüntüsünün alındığı bölgeyi içerir, bu daracık pencere(neredeyse kol mesafesinde tutulan bir pirinç tanesinin kapladığı alan kadar) Hubble Uzay Teleskobuna 10 günlük pozlama süresince yaklaşık 1500 gökadayı aynı karede fotograflama imkanı vermiştir. Bu fotoğrafda Hemen hemen herşeyi görebilirsiniz (Eğer geniş bantlı internet bağlantısına sahip iseniz bu makalenin sonundaki "Hubble Derin Alanına Bakış" adlı linki bir inceleyin)

Resim

Resim
Yukarıda Büyük kepçedeki yıldızların adlarını görebilirsiniz

Derinlere gitmeden evvel öncelikle büyük kepçenin aslını oluşturan bir kaç temel yıldıza göz atalım. Kulpdan başlarsak elimizde isimsiz kıvrımı oluşturan Alkadi ve sonrasında gökyüzünün çıplak gözle belirgin çift yıldızı Alcor ve Mizar durmaktadır. Kepçeye doğru aşağılara inersek Alioth 'a varırız ve biraz daha ilerisinde kepçenin kasesini oluşturan ilk yıldız olan Megrez 'e ulaşırız. Aşağıdaki ilk yanda Fekda(Phecda) ve ardından Merak ile Dubhe gelir. Bir gökyüzü çırağının ilk öğrenmesi gereken şey ise Merak ve Dubhe 'yi birleştiren çizgiyi izler isek Küçük ayı 'daki kuzay yıldızı Polaris(kutup yıldızı) 'e ulaşılır.
Resim
Bir çok farklı kaynakdan okuduklarım, hep bir sürü medeniyet ve kültürlerde Alcor ve Mizar 'ın göz bozukluğu testi için kullanıldığını tarif etmektedir. ama bu beni bir parça hayrete düşürdü, zira hiçbir zaman bu ikiliyi zor ayrılabilir bulmadım.

Samimiyetle söylersem Büyük ayı üzerine bir gök turu yazmak için göz korkutucu bir takımyıldızdır. O gerçekten büyük ve en mütevazı teleskoba sahip gözlemciler için bile düzinelerce gökcismi bulunmaktadır. Bu sebepten mümkün olduğunca en parlak ve en ilgi çekici olanlara konsantre oldum ve bir alanı atladım ki Walter Scott Houston 'ın da "Gecenin Kasesi" olarak adlandırdığı bizzat Büyük kepçenin kasesidir.
Bu ay ki makaleyi bitirdiğinizde tekrar kasenin kendisini incelem için vakit harcayacağınızı düşünüyorum. Orta boy bir teleskop için bir sürü hedef bulacaksınız ve bu makalenin sonunda kasenin içinde veya etrafında bulunan bir kaç parlak gökadanın listesi ve haritasını vereceğim.

Resim
Kasenin altı için bulucu haritası

Bu geceki turumuza Phecda ve Merak 'ı birleştiren hat olan kasenin altından başlayacağız. Phecda 'nın güney doğusuna doğru (tutamağa en yakın kasenin altındaki yıldız) bu gecenin ilk Mesier cismini bulacağız.

Merchain tarafından keşfedilmiş olan M109 Messier tarafından bilinmesine karşın 20. yy ortalarına kadar ünlü mesier listesine dahil edilmemişti. Messier'in orjinal listesi 103 hedeften oluşur ve bazılarıda şüphelidir.(M40 çift yıldızı ve M102 kayıp messier)

Resim
M109 resim hakları Jason Blaschka 'a aittir

Jason Blaschka 'nın bu M109 fotoğrafı çarpıcı olsada en büyük teleskoplar ile şimdiye kadar gördüğüm halindeki kadar çarpıcı değil. Bazı nitelikleri yerinde duruyordu -4'' lik teleskobum ile iyi hava koşullarında gökada Yıldız Savaşlarının Tie Fighter 'ını andırıyordu- merkezi hat belirgindi. ama ufak açıklıklara sahip teleskoplar ile sarmal kollar ile ilgili bir ipucu yakaladığım çok az olmuştur.

Resim
M 109 çizimin hakları Jay Michaels 'a aittir

Jay Michaels in güzel çizimi ile iyi bir gecede 8" ila 10" lik bir teleskop ile M109 'a bakınca nasıl göreceğinizi örneklenmiş.
Bu alanda bulunurken bir ara da M109 'un bir derece güneyinde bulunan NGC 3953 'e bir gözatın.
Kasenin altındaki çizgide ortalardan biraz yukarılara ve bir parça da güneye ilerler iseniz hoş bir küme oluşturmuş olan NGC 3718, NGC 3729 ve bu ayki çetin hedefimiz Hickson 56 'ı bulabilirsiniz.

Resim

Görsel olarak 3718 ve 3729 orta güçde bir büyütme ile aynı görüş alanında bulunacaktır. Ben 3718 'in 3729 'a göre 3 kat daha büyük olduğunu farkettim ama benim gözüme göre iki gökada da benzerdir. Daha büyük teleskoplarda ikisininde(eğer sönük ise) merkezi ve dağınık bir halesinin olduğunu farketmiştim. Bir parça sağında Hickson 56 'ı bulacaksınız ama ona birazdan geri döneceğiz.

Resim

Alttaki işaretçi yıldız Merak'a doğu geri dönün ve daha düşük büyütmeli bir göz merceği ile beraber gök'ün garip bir çiftine denk geleceksiniz.İlk görüntüye giren M97 - Baykuş bulutsusu olacaktır. Merchain tarafından 1781 de keşfedilmiş olan bir gezegenimsi bulutsu olan M97 'yi lakabını gerçekten anımsatarak hak eden bir kaç gökcisminden biri olarak bilirim.
Ufak teleskoplarda bile (iyi gözlem koşullarında) Baykuşun gözlerini oluşturan iki karanlık noktayı görebilirsiniz. O oldukça büyük olmasına karşın yüzey parlaklığı çok azdır. Bazı gözlemciler yüzü oluşturan dairenin önünde mavi ve yeşil renkler gördüklerini iddia etmektedirler, mükemmel gözlem koşullarına sahip olan gecelerde büyük bir teleskop ile yeşilin izine rastlasamda çoğunlukla basitçe gri olarak görünmektedir.

Resim
Fotograf hakları Rick Krejecki 'e aittir.

Rick Krejecki 'nin M97 fotografı çarpıcıdır. kişisel web sitesinde tam çözünürlüklü bir resme bakabilirsiniz. (http://www.ricksastro.com/DSOs/owl_XT_xscope.shtml) yanlızca arka plandaki ufak gökadaları sayarken bile bir miktar vakit öldürebilirsiniz. Devasa teleskoplar ile bunlardan bir kaçının gözle görülüp görülemediğini merak ediyorum.

Eğer ekstra-galaktik bir hedefe bakmak ister iseniz fazla ötelere gitmeyin. Sadece Merak 'ın biraz daha yakınlarına doğru baktığınızda yandan görülen çubuklu gökada M108 'i bulacaksınız. Bu hedef için farklı büyütmelerde bir miktar vakit harcayın. Her hangi bir beneklilik/alacalık görüp göremeyeceğinize yada dış halenin izine rastlayıp rastlayamayacağınıza bir bakın.

Resim
M108 ve M97 resim hakları Tom Nicolades'e aittir.

Tom Nicolades in bu hoş fotografında çürük çarık bir M108 ve elektrik mavisi M97 aynı karede ve düşük büyütmede (1 dereceden fazla FOV/görüş alanında) görülmektedir. İkiside aynı görüş alanında görülebilmektedir.

Resim
NGC 2841 Bölgesi

Resim

Buralardayken, kasenin ön ayaklarından aşağılara zıplayalım ve 2841 'e kısa bir göz atalım. 9.2 kadir parlaklıktaki bu gökada orta boylu teleskoplar için çok hoş gümüşi bir ışıma verecektir. Oldukça parlak olan bir çekirdeği belirgin derecede sönük hale izlemektedir. Eğer daha büyük bir teleskobunuz varsa gökadanın bir kenarında halesinde sert biçimde sönükleşen bir toz şeridini arayın.

Resim
M81 ve M82 Resim hakları John Moody 'e aittir.

2841 ile işiniz bittiğinde Büyük ayının iki adet nadide parçası olan M81 ve M82 'ye ilerleyelim.

Resim
M81 / M82 bölgesi

M 81 ve 82 ufak dürbünler için bile görülebilen oldukça ilginç gökada çiftleridir. yanlızca 3/4 derece ayrık olan eşler geniş açılı teleskoplar ile harika bir çift oluşturur. Bode tarafından 1774 yılında keşfedilmiş olan çift bir birinden ancak bukadar farklı görülebilecek bir galaktik morfolojinin örneğidir. İkiside 10 milyon IY ötede bulunan M81 grubu olarak adlandırılan ufak bir gökadalar grubunun üyesidir. Bu yüzden ilk olarak M81 den başlamayı münasip görüyorum. Ufak teleskoplarda M81 parlak bir oval fakat daha geniş teleskoplarda ise gökadanın sarmal yapısı belirgin olmaya başlar. M81 ikili arasında açık ara en büyük ve parlak olanıdır. ve uzun pozlamalı fotograflarda klasik sarmalları gözlenir. M82 buna mukabil olarak hırpalanmış şekilsiz görüntüsü sanki geçmişdeki göksel bir kapışmanın kaybedeni olduğu izlenimini yansıtmaktadır. Benim 18" lik teleskobumda köşesinden üçde birine kadarlık olan kısmı bir kenarından eğrilmiş iken diğeri açıkca alacalı olarak ayrık gözükmektedir. M81 'den oldukça sönük olmasına karşın görsel olarak ben M82 'yi daha ilginç buluyorum.

Hiçbirşeye değmese bile, bu Derin Uzay Gözlemcileri tarafından içinde renk görüldüğü iddia edilen DSO(derin uzay cisimleri) lardan biridir. ama görebileceğinizi düşünerek hemen şu 80mm lik dürbünleri almayın. Arizona daki 30" lik teleskop imkanına sahip olan bir arkadaşım kırmızı yada pembe renkler gördüğünü tanımlarken, 25" lik bir teleskop ile yaptığım gözlemde bunu görebilmiş değilim. Bunun çok iyi bir gece, iyi bir optik ve ona yöneltebileceğiniz kadar büyük açıklığa sahip bir teleskoba bağlı olduğunu düşünüyorum.

Yeise kapılmayın - gerçi renkli yada renksiz, benim fikrime göre M82 gökyüzündeki en ilginç gökcisimlerinden birisidir. Ufak teleskoplarda bile bu ikili çarpıcıdır ve en az optik yardımla bile karanlık yerleden kolayca yakalanabilir.

Resim
Resim hakları Carol Lakomiak 'a aittir.

Carol Lakomiak 'ın bu alandaki çizimi büyükçe bir dürbün yada ufak bir teleskop ile ne görüleceğine güzel bir örnektir.

Bu alandaki çizelgeye dikkat edeceğiniz gibi bu bölgede bir çok sayıda hedef vardır. - bu alanda keşif için bir kaç dakika harcayın - NGC 3077 , 2976 ve IC 2574 'e bir göz atın. Büyük teleskoplar ile NGC 3077 ve 2976 'nın ufak teleskoplarda M81 de gördüklerimi andıran benzerlikleri olduğu dikkatimi çekti. Yıldız gözlemciliği yaparken ve bunun gibi gökcisimlerine rastladığımda M81 'i bulmayı çalışmak çok şaşırtıcı gelmektedir. Her zaman beklentilerinizi sahip olduğunuz teleskobun açıklığı seviyesinde tutun.

Büyük Ayıdaki ihtimalleri henüz kapsamaya başlamadık ama bu gece için daha basit bir pitstop yapacağız ve ardından 2 Çetin hedefi tanıtacağız.

Resim
M101 Bölgesi

Kepçenin üzerine doğru kafanızı kaldırın ve geriye tutamağa doğru M101,
Fırıldak (Pinwheel) Gökadasını bulacaksınız. Mechain tarafından 1781 de keşfedilmiş olan gökada büyük teleskop sahipleri için görkemli sarmal kolları ve kollardaki benekli yapılar ile gerçekten görülmeye değer bir hedeftir.

M101 biraz dağınık önyüzü bize dönük fakat ufak teleskoplar için bir parça zorlayabilecek bir gökcismidir. Gökadayı ararken gökyüzünde Ay'ın kapladığı alanın 2/3 ü kadar geniş bir cismi arayacağınızı aklınızdan çıkarmayın, yanlız yüzey parlaklığı çok sönükdür. bu yüzden arka plandan kademeli olarak parlaklığı artarak sıyrılan bir gökcismine bakınmalısınız.

Bu gökada, devasadır. bazı kaynaklar onun 170 000 ila 190 000 IY genişlikte olduğunu savunurken, 25 milyon IY uzaklıktaki gökada aynı zamanda bilinen en harikulade ve yoğun yıldız oluşum bölgelerine evsahipliği yapmaktadır.

Birçok bu devasa yıldız oluşum bölgeleri başlı başına NGC kataloglarına girebilecek kadar parlaktır.
-NGC 5441, 5447, 5450, 5449, 5451, 5453, 5458, 5461, 5462, ve 5471-
NGC 5471 ise M101 içindeki en parlak ve büyük HII yıldız oluşum bölgesidir. Samanyolundaki bilinen herhangi bir bölgeden çok daha büyüktür(ve 5471B olarak adlandırılan bir hipernovaya ev sahipliği yapmış olduğu önerilmektedir.) Bu bölgeler büyük teleskoplarla gözlemlenebilmektedir ve hernekadar, sahip olduğum 18" Obsession teleskobumda kullandığım 180x büyütmeye sahip 13t6 nagler gökada avcısı gözmerceği ile yüksek büyütmeler kullanıyor olsam da, Gökadanın detaylı yapısı sebebiyle sizin için en iyi sonucu veren yüksek yada zayıf büyütmeler arasında en iyisini bulmak için bir miktar zaman harcayın.
Bazı parlak HII bölgelerine göz atmadan geçmeyin. resim üzerine bindirilmiş olan 5450 ve 5447 ye dikkat edin, 5447 , 5450 nin güneyindeki bölgedir.

Resim
M101 'de ki HII bölgeleri

M81 gibi M101 de kendi gökadalar kümesinin baskın bir üyesidir. bu yüzden bu alanda gezinirken görüntüye giren diğerlerine bir göz atın. Parlak olan NGC 5474 ve NGC 5473 olanların yanızıra bu alanda bir çok gökada da bulunmaktadır.

Resim
M101 resim hakları James Jacobson 'a aittir.

Çetin Hedefler

Büyük Ayı 'da Çetin Hedefler başlığı altında değerlendirilmeyi hak eden bir sürü hedef bulunmaktadır. 6 adet Hickson grubu, Palomar 4 küresel kümesi ve oldukça parlak bir Kuazar ilk anda akla gelenlerdir.
Kuazarlar görünüşleri için söylenemesede asıl nitelikleri bakımından ilginç cisimlerdir. ve Palomar 4 karanlık yerlerden büyük teleskop için ulaşılabilir bir hedeftir. Fakat ben yinede gökada gruplarını avlamayı öneriyorum. Ve bu fikrim üzerinden sizlere Büyük Ayıdaki Çetin Hedefler olarak iki adet en parlak Hickson Gökadasını sunmak istiyorum. - Hickson 56 ve Hickson 41 -

Resim
Hickson 56 Bulucu Haritası

Hickson 56 daha evvel ziyaret ettiğimiz gökada çifti NGC 3729 ve 3718 'in bir miktar güneyinde bulunmaktadır.

Resim
Hickson 56, NGC3718 'in güneyinde yeralmaktadır.

Yukarıdaki resimde Hickson 56 'nın bulunduğu yere dikkat edin.
H56 'nın(tümü görünmüyor olsa da) parlaklıkları 16.2 ila 15.8 kadir arasında değişen 5 adet üyesi bulunmaktadır ve tüm üyeleri (en büyükleri 1.3x.2 Yay-saniye olan) cılız gökcisimleridir. Bu yüzden dikkate değer bir açıklığa sahip olan büyükçe bir teleskop ile iyi gökyüzü koşullarında gözlem yapın.
Härskiänsaari, Ruokolahti, Finlandiya 'dan Iiro Sairanen 16" Newton tipi teleskobu ile Hickson 56 'yı gözlemledikten sonra aşağıda görülen çizimi ile gördüklerini tasvir etmiş.
Resim
Iiro Sairanen 'in gözünden Hickson 56

Bu ay ki bir diğer Çetin Hedefimiz ise Hickson 41 kümesidir.
Resim
Geniş Alan Haritası

Resim

Hickson 41 bir parça daha zor bir hedeftir ama daha parlaktır. Yukarıda verilen haritalar ile uyumsuzluk gösterdiğine dikkat ettiniz mi.
referans olarak DSS 'in resimlerine bakınız. Bu bölgede parlaklıkları 14.6 ila 18.1 kadir arasında değişen 4 adet üyesi bulunur ve en büyükleri 1.5x2 yay-saniye kadar genişliktedir.
Alvin Huley 22" lik f4,1 dobson teleskobu ile 528x ve 377x büyütmelerde Hickson 41 'in 4. üyesini yakalamayı başaramamış.

Ben ise 18" f4,5 teleskobum ile garajımın önünde grubun 4 üyesinden yanlızca üçünü yakalayabildim. Ama tabi ki bazı şartları yerine getirerek:
Başımın üzerini bir havlu ile sararak tüm dış kaynaklı ışık kirliliği sızmalarından kurtuldum, çok güzel bir gece altında, arka plandaki mükemmel karanlık ile 600x gibi inanılmaz yüksek büyütmeler kullandım. En sonunda ise tüm üçlüyüde görmüş olduğuma emin olana kadar teleskobuma sonuna kadar işkence attim.

Hicksonların bir çok bölümü kesinlikle gündelik gözlemlenebilecek çabuk bakılabilecek hedefler değildir. Bu etkileşime giren çelimsiz gökada grubuna gözatabilmek için en yüksek büyütmeleri içeren Kitapdaki her türlü hileye başvurun.

Ek Hedefler

Yukarıda adını zikretmiş olduğum gibi Walter Scott Houston 'ın bu alana "Gecenin Kasesi" olarak isim verdiğini belirtmiştim. İşte size Kepçenin Kasesi için diğer önerileri içeren bir harita

Resim
"Gecenin Kasesi" 'ndeki Diğer Hedefler

Ve burada da ek olarak verilen hedefler için bir kaç ekstra bilgi bulunmaktadır.

Resim

Bir dahaki sefere görüşene kadar..
Tom T.

Ek Bağlantılar

The Hubble Deep Field
http://www.stsci.edu/ftp/science/hdf/hdf.html

Zooming in to the Hubble Deep Field
http://hubblesite.org/newscenter/newsde ... 01/video/a

A CRITICAL EXAMINATION OF HYPERNOVA REMNANT CANDIDATES
IN M101. II. NGC 5471B // M101 deki Hipernova Artığı Adayı için kritik incelemeler.//
http://www.journals.uchicago.edu


Çeviri : Emre E.
Ayrıntılı bilgi için : Cloudy Nights Telescope Reviews sitesine bakabilirsiniz
For further information please click to Cloudy Nights Telescope Reviews web site
gönderen Emre Evren
#2437
*This article was translated from original source, Tom Trusock's Small Wonders series under the author's permision. To get the original link please click to this text
Bu makale Tom Trusock 'ın Small Wonders yazı dizisinden orjinal çeviriridir. Makalenin orjinaline ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Derin Uzay Yolculuğu - Kuğu takımyıldızı - Cygnus

Resim
Kuğu Geniş Açı

Resim

Kuğu, görülmeye değer bir yaz takımyıldızıdır. Orta kuzey enlemindeki gözlemciler için, direkt olarak Zenit noktasından geçmekte ve güneye gitmeye gerek kalmadan sizler için Samanyolu'nun en güzel görüntülerini sunar. Kuğu'da herkez için birşeyler bulunmaktadır ve kendimce önümdeki bir kaç ayı onun hakkını vererek gözlemlemek için harcayabilirim, Bu ay ki Derin Uzay yolculuğu için yanlızca Kuğunun birkaç temsili gökcismini mercek altına aldık.

Yazın Samanyolu ile yapılabilecek inanılmaz eğlenceli birşey de temiz bir dürbün ele geçirip bir ufukdan diğer ufka kadar samanyolunu tarayarak, görüntüye giren geniş açılı hedeflere gözünüzü kırpmadan bakmaktır. Bu ay ki birçok hedef dürbünler ile bile kolaylıkla gözlemlenebilmektedir. Dahası hedeflerin birçoğu en iyi, dürbün ile gözlemlenmektedir. hatta bahsedeceğim bir hedef var ki(Gerçi listede bulunmamaktadır) en iyi çıplak gözle gözlemlenebilir.

Takımyıldızının kendisi ile başlayalım. Cygnus, biz modern hayalgücü yoksunu insanlar için bile göz önünde canlandırılabilir, adıyla -Kuğu- özdeşleşebilmiş bir takımyıldızdır. Peki bu göksel kuş nereden kaynaklanıyor.? Söylentilere göre , Kuğunun gök küresindeki görünümünü(sembolik çizimi) Greko-Romen mitolojisine borçludur. Cygnus gerçektende kuğu formuna girmiş olan tanrı Zeus 'dur.
Niçin sorasınız ki? Bunun sebebi apaçık Sparta Kralının karısı olan Leda'yı baştan çıkarmak içindir. Bu yazar içinde tam açık olmayan bazı sebepler yüzünden açıkçası Panteonda tanrıların başı olarak gözükmektense şansının Bir kuğu görünümünde olmasıyla daha çok artacağını düşünmüş olabilir.
Besbelli doğruyu seçmiş ve sonuç ise Pollux 'dır resme bakın.(hikayeye göre Zeus , Ledayı baştan çıkarmak için bir kuğu kılığına girmiş ve sonunda Leda Zeus için iki yumurta yapmış birisi ölümsüz Pollux diğeride ölümlü bir çocuk olan Castor 'dır)

Bu göksel kuş 'un hikayesi altında yatan bir diğer kaynak ise Posidon'un oğlu Cycnus ile ilgilidir. Archillies tarafından öldürüldükten sonra, ailesinin terkettiği Cycnus Poseidon tarafından bir kuğuya dönüştürülmüştür. (size de bu Yunan/Roma mitolojisi günümüz tiyatrolarını andırmadı mı? )

her halükârda, bu kuş formu hiç de mübağalalı bir tanımlama değildir aynı zamanda biçok kültür boyunca kadim zamanlardan beridir,Cygnus bir tür havacı yada benzeri bir formda görülmüştür.
Yinede bir çoklarımız için "Kuzey Haçı" olarak adlandırılan bu takımyıldız için noktaları birleştirerek tüyler eklemek konusunda pek başarılı değiliz.

Takım yıldızdaki iki adet ilginç yıldız açıkçası, kafasının ucunda ve de kuyruğunda bulunmaktadır. Alfa Cygnus (Deneb) , göksel kuğunun kuyruğunu işaret etmekte aynı zmanda diğer üyeleri Vega(Çalgı) ve Altair(kartal) yıldızlarının oluşturduğu yaz üçgenini tamamlamaktadır. 1,25 Kadir parlaklıkdaki Deneb gece gökyüzündeki 19. parlak yıldızdır. Bize olan uzaklığı düşünüldüğünde ise parlaklığı çok hayret vericidir. Parlak yıdızların bir çoğu aslında yakın yıldızlardır. Ama Deneb değil ! Uzaklık tahminleri onu 3229 +/- 1165 IY ötelere yerleştirmektedir. Sadece devasa bir yıldız değil eğer güneşin yerine oturmuş olsaydı dünyayı yutmakla kalmayıp güneştende 160 000 defa daha parlak gözükecekti. STARS web sitesinde Jim Kaller 'in rapor ettiğine göre Deneb büyük olasılıkla hidrojen füzyonunu tamamlamış ve gelecekteki birkaç milyon yıl içinde bir patlama gerçekleştirecektir. Vu bu gerçekleştiğinde yaz üçgeninin hayranları için çok hoş bir manzara olacaktır.

Kuşun kafası, yazın yıldız partilerinin en sevilen çift yıldızı tarafından işaret edilmektedir. Beta Kuğu (Albiero) renkleri birbiri ile kontrast oluşturan biri mavi diğeri ise altın sarısı renkteki oldukça ayrık bir çift yıldızdan oluşmaktadır. Renk gece gökyüzünde aldatıcı bir özellik de olsa bu yıldızların birbirlerine olan yakınlığı sayesinde her ikiside çok hoş bir kontrast oluşturmaktadır. Albiero eşinden 34 yay saniyesi ayrıktır ve ana yıldızın parlaklığı 3,4 kadir iken eşi 5 kadir parlaklıktadır. Çift yıldızların tek yıldızlara nazaran daha yaygın olduğu tahmin edilmektedir, bu da bizim güneş sistemimizi yine muhalefet bir adam haline getirmektedir. Albiero en güzel ufak teleskoplarda ve yüksek büyütmeler
altında izlenebilir.

Resim
Bill Warden 'a ait olan Albiero resmi görülmektedir.

Buralarda uzunca bakılacak bir diğer alan ise bizzat Samanyolunun kendisidir. Deneb'in biraz altından başlayarak güneye yönelir ve Cygnus kolu görüntüsünü bloke eden bir devasa toz bulutu olan "Büyük Yarığın" başlangıcını izleyebiliriz. Deneb'in tam güneyinde kalan büyük yarığın başladığı bölge(çıplak gözle gözlenebilmektedir.) LDN 896 olarak kataloglanmış ve "Kuzey Kömür Çuvalı" olarak isimlendirilmektedir. Deneb'in biraz kuzeyinde ise genelde Kuzey kömürçuvalı ile karıştırılan (daha mantıklı bir sebep ile) daha belirgin karanlık bir bölge bulunmaktadır. Çıplak göz ile bu alanı tararken bir gün , adeta birileri tarafından oradaki galaktik kollardan silinmiş ve Cygnus'un ortasına taşınmış gibi gözüken Samanyolunun parlak külçesi ile karşılaşınca(karanlık bölge) çok şaşırmıştım.

Kuğunun içinde görülemeye değer bir yığın harikulade teleskobik derin uzay hedefleri bulunmaktadır, Haydi başlayalım.

NGC 7000 and IC 5070
Resim
Resim

Denebin hemen hemen 3 derece doğusunda, gökyüzünde belkide en çok fotoğraflanmış olan bulutsu ile karşılaşmaktayız. Kuzey Amerika Bulutsusu uzun pozlu fotoğraflarda inanılmaz güzel bir görüntü sunmakta, gökyüüzündeki bir çok nesneden farklı olarak tam olarak ismini hatırlatmaktadır. Şimdiye kadar çetin bir hedef olduğu tartışılırmış. Ben onun görülebilirliğinin gece gökyüzünün durumuna göre çok kuvvetle farklılık gösterdiğini ve ekseriyet ile daha ufak teleskoplarla, büyük açıklığa sahip teleskoplara nazaran daha kolay gözlemlendiğini farkettim. Bunun iki sebebi ise , kuşkusuz o bölgedeki çok fazla olan bulutsuların sayısı ve bulutsunun geniş ve saydam boyutlarıdır. 3 dereceden daha geniş olması ile yanlızca geniş açılıbir teleskop yada bir dürbün ile tümünü gözlemleyebilirsiniz. Çıplak gözle görülebilirliğine dair raporlar ise değişkenlik arz etmektedir. Tam olarak o bölgede bir sis gördüğümü düşünsemde asla o bölgedeki Samanyolunun bir sürü bulanık yıldızın oluşturduğu parlaklık yerine gerçekten bir nebula gördüğüme kendimi inandıramadım. Kimileri açıkça gördüğünü iddia etmektedir. Siz de bir bakın ve kendi fikrinizi oluşturun. Güzel bir gecede onu 12X36 lık kadar ufak bir dürbün ile bile izledim ama açıkçası çok zor bir hedef olarak buldum.

Bi parça büyük teleskoplar daha iyi görüntü sunacaktır. Henüz, karanlık bir bölgeden , bir ahbap ile gözlemlerken 66 mm lik teleskobuma takılı 20 mm lik geniş açılı gözmerceği ve UHC filitresi ile Kuzey Amerika bulutsusunun çok zevkli bir görüntüsünün keyfini çıkarmıştım. En geniş açılı gözmercekleri ile Bulutsu 880 mm odak uzaklıklı 4" apokromatik teleskobumda tam olarak görüntüyü doldurabilmekteydi.
Bir dostumun 540mm lik 4" lik apokromatik teleskobu ise hedefi çok daha iyi yakalayabilmişti. Şahsi fikrime göre bundan daha büyük teleskoplar çok fazla büyütme ve daha dar bir alan sunacaklardır. En güzel görünümü için ben gözmerceği - teleskop kombinasyonu ile en fazla 3 derecelik(dolunayın 6 katı genişliğinde bir alana denk gelir) alanı tercih ederdim. Bulutsunun en parlak yerini güneyi işaret etmekte olan Meksika / Merkezi Amerika bölgesindeki alanı olduğunu farkettim. California körfezindeki turuncu renkli Xi Cygni 'ye dikkat edin. Bu göksel fener bulutsu manzaranızı biraz zarar verebilir. Eğer rahatsız ederse görüntünün dışına çıkartmaya çalışın.

Resim
Nick King tarafından alınmış IC 5070 (Pelikan) nebulası

Bu alandayken biraz Florida bölgesinin atlantik kıyısındaki Pelikan Bulutsusunu arayın. Bu bölgenin resimlerde gözüktüğünden daha kolay görülebildiğini buldum ve şaşırtıcı biçimde bir çok insanın onu uzun uzun seyretmekten sıkılmadığını keşfettim. Yine, hedefimiz yaygın vede geniş bir bölge olduğu için geniş açılı araçlar bir zorunluluktur. 66mmlik Petzval(karanlık bir bölgede ve UHC takılı) ile pelikanın gagasını yukarıdaki Nick King'in uzun pozlu fotoğrafındaki kadar harikulade buldum. Şaşırtıcı biçimde bu öyle zor bir hedef te değil ama Kuzey Amerika bulutsusu gibi iyi gök koşullarına , geniş açılara ve düşük büyütmelere muhtaç.

Fransadan Gözlem yapan Mathieu Chauveau şöyle yazmış :
Kuzey Amerika bulutsusunu en iyi gözlemim 6" lik Maksutov-Newton tipi bir teleskop ile olmuştur. NA şeklini apaçık görebildiğim tek teleskop olan düşük büyütme ve maksimum kontrastdan oluşmaktaydı(yüksek geçirgenlikli lensler ve süper bir siper ile)
En iyi filitre UHC dir karanlık bir gökyüzünde bile derin uzay çeşidi olan filitre düşük büyütmeler için de yardımcı olmuştu. Sadece Arktik Kanada tam tanımlayamadığım limitlerdeydi(belkide eriyen kutup takkeleri yüzündendir :) ) en parlak köşesi ise Meksika körfezi bölgesiydi.
Yinede bulutsu içinde parlaklık farklılıklarından başka yapılar görmedim. aynı zamanda Florida 'nın fotoğraflarda çıktığıdan çok daha parlak göründüğünü farkettim. Pelican ise tam olarak "körfezin" sağındaydı ve tam olarak resimlerde gördüğünüz gibi kıvrımlar oluşturan yapılar bulunmaktaydı.


Matt 'in benim tecrübelerime tam uyan biçimde Kuzey amerika bulutsusunu büyükçe bir teleskop ile gözlemlemeye çalışırken yaşadıklarını aktardığı görüşlerini sunmak istiyorum.

16" lik dobsonumda büyütme çok fazla idi : gökyüzü fonunun önceki gibi karanlık olmadığını farkediyorsunuz, ama ama bu sanki 30 000 feet deki bir uçakdan Kuzey Amerika nın şeklini görmeye çalışmak gibi birşeye benziyordu, yetersiz bir yükseklik! . 16" lik açıklık ile yıldız alanı (darband filitre ile dahi) bulutsuyu görebilmek için çok fazla parlakdı(yaygın cisimlerin parlaklığının çıkış deliğinin boyutuna bağlı olduğunu hatırlayın ama yıldızların parlaklığı teleskobumun açıklığından kaynaklanmaktaydı.) Benim tavsiyem ise 1,5 derecelik görüş alanından daha dar birşeyle böyle bir nesneye bakarken sinirbozucu bir tecrübe yaşayacağınızdır.

Resim
Njec Ucman tarafından çekilmiş NGC 7000 fotoğrafı

Veil(Duvak) Bulutsusu – IC 1340, NGC 6992/6995, NGC 6979/6974, NGC 6960

Resim

Resim

Resim
Nejc Ucman tarafından çekilmiş NGC6960 fotoğrafı

Bundan 15 000 yıl önce Kuğu takımyıldızdaki bir süperdev yıldız(en az güneşin 8 katı kütlesinde) Tip II süpernova patlaması ile infilak etti.

Sonuç ise benim teleskobumun açıklığı için heralde kolaylıkla gözlemlenen gece gökyüzündeki en harikulade görüntü oldu. Veil'i 12x36 lık dürbünden 25 inçlik teleskoplara kadar her teleskop ile gözlemledim, ve hemen her boyuttaki teleskobun size sunacak bir şeyleri olduğunu söyleyebilirim. - genellikle ağzınızı açık bırakan bazen zaman çalan bazen de gözlerinizi yerinden fırlatan bir görüntü verir. Hala Mesierlerin gökyüzündeki en güzel cisimler olduğunu düşünenlerdenseniz çok şaşıracaksınız.

Veil(Duvak) bulutsusunun 6992/6995(Gelin duvağı veya Ağ buşutsusu), 6979/6974 (Pickering'in üçgen perisi) ve 6960 (Tanrının parmağı yada ipliksi Bulutsu) adlı üç ana parçası bulunmaktadır ve karanlık bir bölgeden büyükçe bir teleskop ile bakıldığında bulutsu neredeyse sonu yokmuş gibi gözükür.

Tanrının parmağı ise ufak teleskoplar yada dürbünler ile izlenebilir fakat 52 Cygni 'nin parlaklığı gözlemleri biraz zorlaştırabilmektedir. Eğer bir O III veya UHC filitreye erişiminiz varsa ona denemek için bir şans tanımalısınız. Tanrının parmağını , çalı süpürgesine benzeri şekli ile 52 Cygni'nin kuzey/güney doğrultusunda yayılmış, güney kıyısında süpürge gibi gözükmekteydi. Daha büyük teleskoplar ile orta büyütmelerde ismini nasıl hakettiği daha iyi anlaşılabilir.

En belirgin parçası ise Gelin Duvağı kısımıdır. Nazik gökyüzü koşulları altında ve 5,5 lik NELM(çıplak gözle görme sınırı) ile birlikte gelin duvağı Canon 12x36 resim sabitleyicisi takılmış bir dürbün ile gece gökyüzüne karşı kanatlarını açmış parlaklık perisi gibi gözükür. O III ve UHC filitrelerini de takınca benim 66mm lik teleskobum ile çok daha belirgin gözlemlenebilmektedir.

Bu parçaların her birisinin , uygun bir filitre takılmayınca arka plan gökyüzünden ayırt etmekde zorlandığımı farkettim ve sonra neler kaybettiğinizin farkına varmış oluyorsunuz. Daha büyük açıklıklar ile Veil'in O III filitresine bir UHC filitresinden daha iyi tepki verdiğini ama yinede sorununuza uygun biçimde bir filitre kullandığınızda bilhassa muhteşem görüntüler alacağınıza eminim. Orta boy bir teleskop ile bulutsunun verdiği detaylarla saatler boyunca ilgilenebilirsiniz. Eğer ciddi açıklığa sahip bir teleskobunuz varsa uçsuz bucaksız bir ikram ile karşı karşıya olacaksınız. Ben en zevkli gözlemimi henüz bir arkadaşımın NP101'i ile benim TV102 'i karşılaştırırken yaşadım. ikimzide O III filitresi kullanıyorduk ama onun teleskobu bulutsuyu tamamen bir su gibi içmemize fırsat tanıyan daha geniş bir gerçek görüş alanına sahipti. Bu BÜYÜK bir nesnedir. onu tamamıyla takdir edebilmek için en azından 3 derecelik bir görüş alanınız olması gerekmektedir. Yapısı hakkında daha detaylı bir yoklama yapabilmeniz için ona olabildiği kadar büyük açıklıklı bir teleskop yöneltin. 18" ila 25" yada O III takılı daha büyük teleskoplar arasında Veil'in görüntüsü en isteksiz, doymuş amatör gözlemciyi bile kendine hayran bırakabilir.

Eğer iki yarıyıda incelediyseniz, bir müddet Pickering'in üçgeni(ortadaki üçgensel bölge) üzerinde vakit harcayabilirsiniz. 4'' lik gibi ufak dürbünler ile ona bakmıştım ve takdir ettiğim kadarı ile daha uzun süre vakit ayırmayı hakediyor.

Kuğu'daki Mesierler M29 ve M39

Resim

Canım sıkılarak şunu ifade etmeliyim ki Kuğudaki bir yığın güzel gökcismi varken Mesier tarafından iki tanesi kayd edilmiştir ve tümüde solgun açık yıldız kümeleridir. İkisi arasında M29 için benim en çok tercih ettiğim dürbün yada ufak bir teleskop altındaki görüntüsüdür. M 39 'un arka plandan çok fazla sıyrılamadığını hatta Samanyolu cangılında yitip gittiğini farkettim. M 29 herhangi bir açıklığa yada büyütmeye sahip bir teleskop altında bile fırlamaya hazır zarif bir açıkyıldız kümesidir. M 29 'ı ufak bir kadehe (Crater takımyıldızının anımsatıcısı gibi birşey) benzettim , Kuğunun kadehi de diyebilirsiniz. Kişisel fikrime göre en güzel bana 2 derecelik görüş alanı sağlayan ufak bir teleskop ile izlenebilmektedir. Bence esttik olarak samanyolunun görkemi karşısında bu açık yıldız kümesini gözlemlemenin en doğru yolu bu olmalı. M 39 ise büyük ve ayrık ama benim zevk anlayışımın uzağında kalmaktadır. her iki açık yıldız kümesini de hem dürbün hemde ufak teleskoplar altında inceleyin. Dürbün ile gözlem yapanlar tarafından Eric Graff'ın bu güzel çizimindeki gibi M 29 'un kalbine doğru dizilmiş olan yıldız zincirleri rapor edildi.

Resim

Resim
Eric Graff tarafından yapılmış M 29 çizimi

Crescent (Hilal) Bulutsusu - NGC 6888

Resim

Bu ufak bir teleskop için fazlasıyla çetin bir hedeftir. Karanlık bir bölgeden ancak 4" lik apokromatik teleskobum ile görebildim. 40x lik büyütme ve O III filitresi kullanarak karşımdaki oldukça parlak cismin geçrekte bir bulutsumu yoksa arka plandaki samanyolunun bulanık bir kaç yıldızının görüntüsümü olduğunu teyid edebilmek için yıldız haritasına tekrar tekrar bakmak zorunda kaldım. Daha büyük bir teleskopta o çok daha kolay hale gelmektedir. Benim 18" lik dobson altında çok belirgin gözükmekteydi ve Veil bulutsusunun, karanlık bir bölgeden ufak bir teleskop altındaki gelin duvağı kısmının görüntüsünü anımsatmaktaydı. Özellikle O III filitrelerinin cismin görüntüsünü çok iyileştirdiğini farkettim.
Resim

Resim
Carol Lakomiak 'ın çiziminden NGC 6888

Resim
Florent Pioget tarafından alınmış NGC 6888 görüntüsü

NGC 6826 – The Blinking Planetary - Gözkırpan Gezegenimsi Bulutsu

Gezegenimsi nebulalar hiç kuşkusuz benim gece gökyüzünde en sevidğim hedeflerdir. Kuğu, özellikle benim favorim olan 6826 ile birlikte bu gökcisimleri ile bezenmiştir. 6826'ı bir sürü farklı açıklıkdaki teleskop ile gözlemledim ve her seferinde de çarpıldığımı söyleyebilirim. Her gezegenimsi bulutsu gibi, yüzey parlaklığı oldukça yüksek ve büyük sınıfdaki teleskoplar ile gözlemlenebilmektedir. 6826'nın gözlemlediğim en güzel görüntüsünü üye olduğum klübün 25" lik teleskobu altında izlemiştim. ve en özelide Gary Gibb'in 15" lik I 3 yüklü obsession teleskobu ile.
Her ikisinde de çok ilginç, benzer ve renkleri değişkenlik göstermekteydi.
Eğer I 3 gözmerceklerine fazla aşina değil iseniz şu web adersine bir bakmalısınız. http://www.ceoptics.com/ . TeleVue optiklerini güçlendirici bir ekipman gibi düşünebilirsiniz. Her derin uzay gökcismi için eşit çalışmasa da gezegenimsi bulutsuların merkezi yıldızını kuvvetlendirerek çok ilginç görüntüler vermesini sağlamaktadır.

Resim

6826 çoğunlukla iyi bir sebepten, gözkırpan bulutsu olarak adlandırılır. ufak teleskoplarda direkt ve hedef dışı görüntülerinde gözümü çevirirken sanki kabuğunun göz kırptığı izlenimini yaşadım. Bu ilgi uyandıran etki benim bulutsu üzerinde uzun bir müddet hoşça vakit geçrimemi sağladı. Neden bahsettiğimi görmek için orta büyütmede(ufak açıklıklarda 100x büyütmenin işe yaradığını farkettim) nebula dışındaki hedef dışı alana bir göz gezdirin. Kabuğun boyutunun değiştiğini farkedeceksiniz. Tekrar gezegenimsiye dönüp baktığınızda ise direkt olarak gözlemlerken kabuğun ufaldığını hissedeceksiniz. Gezegenimsiler renkelerini farkedebileceğiniz gökyüzündeki nadir gökcisimleridir. Ben 6826 'nın 4"lik teleskoplarda bile berrak mavimsi bir görüntü verdiğini farkettim.

Reader John Kocijanski şöyle yazmış :
Çift yıldız 16 Cygni ile NGC 6826 'yı aynı karede görmek çok zarifti. 16 Cygniyi gezegenimsiyi bulabilmek için kullandım. Gezegenimsiyi , çift yıldızı kullanarak bulmak çok kolayken, bulutsu aslında bir yıldız deryası içerisinde yüzmektedir.

Resim

John Grahm tarafından alınmış NGC 6826 fotoğrafı

NGC 7026 - Çizburger Bulutsusu

Resim
Resim

Ben bunun garip ufak bir bulutsu olduğunu farkettim. beklediğim gibi düşük büyütmelerde hiç de yıldız gibi durmuyordu ve hatta ufak teleskoplarda bile bir miktar yayılmış gibi gözüküyordu. Daha büyük teleskoplarda ve yüksek büyütmelerde izlediğimde ise iki kutuplu bir lobu diğerine göre çok daha belirgin bir yapısı vardı.

İlginç biçimde gezegenimsiyi 18" lik teleskobumda bir gözlem arkadaşı ile birlikte orta büyütmelerde izlerken bulutsunun ortasından geçen karanlık bir külçenin olduğunu not etmiştim, ama büyütmeyi arttırdığımızda çizgi yok olmaya başladı. Bu ufak adam üzerinde büyütmeyi 800x civarına yükselttiğimde ise 14,2 kadirli merkezi yıldız yok oldu ve bulutsu içerisindeki iç nebülözün onu maskelediğini farkettim. Eğer birisi onu gerçekten gördüyse haberdar olmak isterim.

Görsel olarak CCD'ye nazaran çok fazla çizburger gibi görürnmesede buyurun siz yapın tarifini.

Resim
NGC 7026 fotoğrafı John Crilly'e aittir.

Gezegenimsi bulutsular ve Kuğu takım yıldızı üzerine bahsederken NGC 6894 üzerinde bir miktar vakit ayırmanızı tavsiye ederim. Bu 40" lik gezegenimsi bulutsu adeta orta açıklığıa sahip teleskoplar altında ufak bir M 57 'i hatırlatmaktadır.

NGC6946

Resim

Resim

Kuğu belkide herşeyden bir adet içermektedir. Bu alanda gökadalar biraz kıttır, Samanyolu kollarındaki gaz, toz ve yıldızlardan oluşan kollar gökadalar arasındaki her şeyi engellemektedir fakat NGC 6946 kendini göstermeyi başarabilmiş. Kuğunun uzak kuzey sınırında bulunmakta olan sarmal gökada yı hem SkyMap hemde Observing Handbook and Catalog of Deep-Sky Objects Kuğunun sınırları içerisinde kabul etmektedir fakat Night Sky Users Guide gökadayı Cepheus sınırları içerisine koymaktadır. Çoğumuz için heralde farketmeyecektir. Görüntünün merkezinden akmakta olan Bu noktacıklı ışık çizgiyi görmek hiç de kolay birşey değildir. Bir çok gökada gibi ufak teleskoplar da bu da yanlızca bir radar ışığı parıltısı gibi gözükmekte fakat büüyük teleskoplarda ana yapılarını bizlere sergilemeye başlamaktadır. Eğer 15" veya daha büyük bir teleskobunuz varsa onun bir çok özelliğini farkedebilirsiniz.

Çetin Hedefler : Campbell'in Hidrojen Yıldızı (PK 64+ 5.1)

Resim

Bu şeyin, dürüst olmak gerekirse ne olduğu hakkında bir fikrim yok. Onun bir gezegenimsi bulutsu olduğu tartışılırdı fakat eğer gerçekten öyle ise o zaman çok garip bir gezegenimsi olmalı. Tam olarak nereye koyacağımı bilmesemde onun bir gezegenimsi sınıfına koyulmasına karşı çıkanlar ile pozitif tarafda değilim. Onu sınıflandırmak için belkide en doğru görüş onun bir kabuğa sahip Wolf-Rayet yıldızı olduğudur. Şaşırdınız mı? evet gerçekten öyledir.

O her neyse bir bakışı haketmektedir. sırf ismi için değil ama gece gökyüzünde çok zor bulunan kırmızı bir şey görebilme şansı adına. Brian Skiff 'e teşekkür etmek gerekir ki sayesinde bu nesnenin geçmişi biraz aydınlatılabildi. gerçi Harward 'lı gökbilimci Williamina Fleming tarafından keşfedilmiş olan gökcismi 1890 larda Cambell tarafından topluluğun ilgisine sunulmuştu.

Yüksek büyütmelerde bile bu gökcismi yıldız gibi durmaktadır. yinede eğer nereye baktığınızı bilirseniz o kolay bir hedeftir. Yinede ufak çaplı teleskoplarda ilginç olmayan bir gökcismi olduğu eklenmektedir. Daha büyük teleskoplarda çok ufak bir yayılım ve kızıl bir ton dikkat çeker. Herhangi bir büyütmede yıldız gibi gözükse ve O III yada UHC filitrelerine olumlu yanıt vermesede onu H-Beta filitre ile izlemiş olan gözlemciler tarafından başarılı raporlar sunulmuştur.

Resim

Resim

Bu seferkini bulmak istiyorsanız o alan ile ilgili sağlam bir yıldız haritasına sahip olmanız gerekmektedir.

Bonus Çetin Hedef : SH2-112

Bu gökcismini siz Mesier leri en azından 1 000 000 defa izlemiş yollarını NGC ler IC ler üzerinde sürmüş ve şu Palomar ile Hickson lara dokunup artık değişik birşeyler arayan doymuş amatörler için ortaya atıyorum. Aklınızda bulunsun ki , eğer onun ne olduğu nerede bulunduğu ve onu yakalamanın ne kadar zor bir iş olduğunu söyleyince hiç de eğlenceli gelmeyebilir. Hala istiyormusunuz ?

eğer bunu gözlemleyecek iseniz lütfen bana da bir e-mail geçin ve haberdar edin

Ek Kaynaklar / Okunması Gerekenler

Yıldızlar :

http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/sowlist.html

Night Sky Observers Guide – Kepple and Sanner

The Caldwell Objects – Stephen James O’Meara

Observing Handbook and Catalog of Deep-Sky Objects – Luginbuhl and Skiff

The Aintno 100

http://www.angelfire.com/id/jsredshift/aintno.htm


Gece gökyüzü altında sizlerinde yaşadığınız tecrübeleri dinlemek isterim lütfen bana gözlem raporlarınızı bildirmek veya e-mail atmakta kendinizi serbest hissedin : tomt@cloudynights.com

Eğer mkaleyi beğendiyseniz diğer makalelere de bu link den ulaşabilirsiniz


Çeviri Emre E.
Ayrıntılı bilgi için : Cloudy Nights Telescope Reviews sitesine bakabilirsiniz
For further information please click to Cloudy Nights Telescope Reviews web site
gönderen Emre Evren
#7306
Merhaba ;

İlginiz için teşekkür ediyorum, dizinin bu ay ki yazısını aşağıdaki linkten takipedebilirsiniz.
http://www.gokbilim.com/dergi/?cat=5
saygılar..
gönderen ANIL KOÇAŞ
#9535
güzelmiş teşekkürler
Kullanıcı avatarı
gönderen Muaz Erdem
#9696
valla şu yıldızların görüntüsüne hastayım.Şu resimlere bakınca içim gidiyor.Yaptığınız çalışmalar için teşekkürler.
gönderen Emre Evren
#25678
*This article was translated from original source, Tom Trusock's Small Wonders series under the author's permision. To get the original link please click to this text
Bu makale Tom Trusock 'ın Small Wonders yazı dizisinden orjinal çeviriridir. Makalenin orjinaline ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Derin Uzay Yolculuğu - Kısa Bir Bakış - Kova ( Aquarius ) Takımyıldızı

Resim

Takımyıldız Aquarius ( latince karşılığı: Su Taşıyısı) sonbahar aylarında çok da belirgin olarak adlandırabileceğim bir takımyıldız olmasada en azından kuzay yarım küredekiler için, buna karşılık gökyüzündeki alan olarak ne büyüklerinden birisidir. Hatta tüm liste içerisindeki 10. büyük demek doğru. Fakat en parlak üç yıldızı 3. kadir dolaylarındadır. Aquarius gökyüzünde su ve deniz yaratıkları ile çevrilmiş bir alanda bulunmasıyla bazen göksel bir deniz olarak da hatırlanır.

Resim
Geniş Açılı Bulucu Harita - Ekim ortasında yaklaşık saat 10:00 sularında güney yönü

Aquarius( bundan böyle Türkçemizdeki karşılığı ile Kova olarak geçecek) gökyüzünde en azından 3 küresel küme, 2 hoş gezegenimsi bulutsu ve bir sürü farklı gökada içerir.

Burası birçok farklı ilginç gökcismine mekan olmaktadır. yine de bu kısa bakış içinde, sadece en nadide parçalarına bakabileceğiz; Küresel küme Mesier 72 ve M 2, NGC 7009 Satürn bulutsusu ve NGC 7293 (Helix bulutsusu)

Resim

En kolay bulabileceğimiz ile başlayalım, Küresel küme M2.
6.6 kadir parlaklık ve 16' genişlik ile M2 ufak teleskop sahipleri için en rahat hedeflerden birisidir denilebilir ama ufak büyümeli dürbünler ile zorlu bir hedeftir ve yakalayabilmek için özel ilgi gerektirir. 7x ila 8x büyütmeli dürbünlerde bulanık bir yıldız aramalısınız. Daha yüksek büyütmelerde küresel küme daha belirgin hale gelerek 15X50 dürbünler için oldukça kolay bir hedef olur. Sahip olduğum 18'' lik teleskop ile çok güzel çözümlenebilmektedir.

Resim
WadeVC tarafından hazırlanmış M2 çizimi

Dave Mitsky şöyle yazmış;
M2 , mesier küreselleri arasındaki en iyilerdendir. Harrisburg astronomi topluluğu'nun 17" F/15 klasik Cassegrain teleskobundan görüldüğü üzere parlak, sıkışık ve merkezi çekirdeği belirsiz biçimde gözükmektedir. Büyütmeyi arttırmak kümenin koronasındaki(taç) sönük yıldızların tespit edilebilmesini kolaylaştırır. Etrafda bulunan Belirgin biçimde parlak 10. kadirden bir yıldız merkezin kuzey doğusunda yatmaktadır. 324x (20 mm Mease serisi 5000 Plössl) ve 404x (16 mm Brandon) okülerlerinde korona denizyıldızı görüntüsünü hatırlatmaktadır.

ASH 5" f/5 akromatik bulucu dürbününde 19x büyütme ile M2 açık biçimde yıldız görünümlü olmayan bir disk biçiminde idi. 40x büyütmede ise küme tam belirgin olmuştu.

ertesi gece (2008/10/06) da bir arkadaşımın 10" f/4.5 Meade dobson teleskobu ile kümeyi çok daha iyi koşullardaki yüksek ve karanlık bir alanda tekrar gözlemlediğim. Geçirgenlik mükemmeldi ve VLM(görme sınırı) 6. kadir den daha iyiydi. Neyazıkki geç saatlerdeki ay'ın doğması yüzünden geç kalmıştım ve M2 o saatlerde M2 güneybatı yönünde iyice alçalmıştı. Küme 163x büyütmelerde(7mm Pentax XW) oldukça etkileyici idi ve 10" ile bakıldığında 17" ile önceki gece gördüğüme göre daha iyi durumdaydı. 10. kadirdeki yıldız belirgin biçimde yerinde duruyordu.

Resim
NGC 7009 - Bill W. 'nin katkılarıyla

Buradan NGC 7009'a doğru ineceğiz Satürn bulutsusuna. Bu 8. kadirden gezegenimsi bulutsu, William Herschel tarafından gökyüzü taramasında en erken keşiflerinden birisidir. Herschel, NGC7009 'u evinden yaptığı gözlem sırasında 7 Eylül 1782'de kataloglamıştır. Resimlerden görebildiğiniz gibi, niçin bu ismi aldğı aşikardır, büyükçe bir teleskop ile gözlemlediğinizde, daha iyi bir anlatımla, size göstereceği neredeyse kenarı size dönük bir Satürn ve halka sistemini anımsatan şekli olacaktır. Daha ufak teleskoplarda ve dürbünlerde ise (düşük büyütmelerde) mavi/yeşil karışımı bir yıldızı arayın, eğer Uranüs veya Neptün'ü daha önceden görmüş iseniz Herschel'in neden bir "Gezegenimsi Bulutsu" olarak adlandırdığını daha iyi anlayacaksınız. Merkezi yıldız yaklaşık 11.5 kadir parlaklıkda ve benim 18" lik teleskobum ile kolay bir hedef. Gezegenimsi bulutsulardaki merkezi yıldızı gözebilmek, genellikle yüksek büyütmeler ile merkezi yıldız - gezegenimsi bulutsu arasındaki kontrastı arttırmayı gerektirir.


Don Pensack, 12,5" Dobson teleskobu ile aşağıdaki gözlemi yapmış

" 7009, orta büyüklükte, oldukça parlak, mavimsi tonlardadır, yüksek büyütmelerde birsürü üstüste geçmiş halkalar gösterir ve Ansae(satürn halkaları - çıkıntı) izleri çok belirgin değildir, tümünde oval bir şekle sahip ve merkezinde oldukça parlakdır ama merkezi yıldız belirsizdir. "

8 inç gibi ufak telekoplar ile dahi çıkıntı(ansae) izlerine rastladım, ama çok sık değil. Hatta büyük teleskoplarım ile dahi oldukça açık, durgun ve geçirgen bir gökyüzü gerektiriyor.

Resim
Hubble Uzay teleksobunun gözünden NGC7009

Daha geniş açılı bir teleskop ile diğer ikinci mesier nesnesinide yakalayabiliyor olmalısınız, M72 biraz fakir bir açık kümedir ve bir sonraki hedefimiz Mesier 72
Küresel küme M72 , 9.2 Kadir parlaklıkta listelenmiş Mesier kataloğundaki belkide en fakir küresel kümedir.
Resim
Hunter Wilson tarafından çekilmiş M72 görüntüsü

Bir miktar zaman ayırın ve M72 ile önceki baktığımız M2'i karşılaştırın. Bil Tschumy'nin "M13 nerede" 'si M72'nin 43,362 güneş parlaklığında ışıldadığını ve 106x106 IY genişliğinde bir alana yayılarak bizden 55,400 IY uzaklıkda bulunduğunu yazıyor.
Aşağıdaki resimdeki M2'nin altında diğer (adlandırılmamış) kürsel kümelerin aksine
Resim
M2(adsız) , Dünya ve M72'nin karşılaştırılmalı konumları

M2 287,179 güneş parlaklığında ışıldamakta, 175x175 Iy genilikde ve bize uzaklığı M72'den daha az - 37,500 IY dır. M2'nin arka bahçe teleskopları için daha çarpıcı bir küresel küme olması şaşırtıcı değildir

Kuzey gözlemciler için kötü konumlanmış yerine karşın daha büyük teleskoplar (8 - 14 inç arası) gök koşulları elverdiği müddetçe orta çözünürlüklerde görüntüler sağlamaya devam edecektir. Unutmayın, ufka yaın bölgelre direkt bakarken, başucuna baktığınızdakinden 2.5 kat daha fazla yoğun bir atmosfer ile boğuşuyor olacaksınız. Atmosferik saçılım bizi büyük miktardaki yıldız ışığından mahrum bırakmaktadır.

Resim
NGC7293 - Mark Sibole tarafından


son olarak durağımız NGC7293, Helix Bulutsusu. Bu, karanlık bölgelerden dürbün ile görülebilen büyük birbulutsudur. 7.3 kadir parlaklığı sizi aldatmasın, gezegenimsinin yüzey parlaklığı oldukça düşüktür, ve eğer geçirgenlik kötü yada az bir miktar ışık kirliliği varsa tabiiki ufak teçhizatlar ile bu gökcismini yakalayamayacaksınız.

yanzlızca 650 IY uzaklıktaki Helix bulutsusu en yakın ve kozmik olarak konuşmak gerekirse görece yakın bir bulutsudur. Görsel genişliğinin 17' olmasının meali o uzaklıkda 2 IY genişliğe sahip olmasıdır.

8" bir teleskop ile arka tarafı parlaklaşmış ( iki belirgin diğer karşıt eklentiler ile) dairesel bir alan ve büyütmenize bağlı olarak görüp göremeyeceğiniz ortası karanlık bölgesini arayın.

Dave Mitsky'ın gözlem raporundan;
" NGC7293'ü bir arkadaşımın 10" lik dobson teleskobundan 82x(14mm Denkmeier) büyütme ile izledim. Dar bant bir filitre kullanarak, Helix bulutsusu büyük bir bilezik gibi, karşıt iki farklı parlak bölgesi ve birsürü yıldız ile çevriliydi. O-III filitresi alanı oldukça karanlıklaştırarak nebulayı epey belirginleştirmişti. "

Heliz'in en güzel görüntülerinin soğuk, ve geçirgen havalarda oldukça düşük büyütmeler ile yakalanabildiğini farkettim. Nebulanın yüzey parlaklığı oldukça düşük ve görüntünüzden silinmesi çok fazla uzun sürmüyor. Visual Astronomy of The Deep Sky'da Clark, merkezdeki karanlık çekirdeği görebilmek için oldukça yüksek büyütmeler kullanmanızı tavsiye ediyor.
Finlandiyadan gözlem yapan okuyucum Liro Sairanen kullandığı 300m newton teleskobu ve 88x lik büyütmesinde izlenimlerini çizimi ile aktarmış

Resim

Helix , snopes.com'a daki birkaç astronomik varlıkdan tartışmasız biçimde farklıdır ve gelen bir e-mail de anlatıldığı gibi NASA 3000 yılda bir gerçekleşen çok nadir bir olayı, "Tanrının Gözü " nü görüntülemiştir. Çarpıcı fotoğraf Kitt Peak ve Hubble Uzay teleskobunun çektikleri resimlerin bir karışımıdır ve 3000 yıl beklemenize de gerek yok Helix'i görmek için.

Bununla beraber, bu aylık bu kadar. Tekrardan, gözlemleri, çizimleri ve fotoğrafları ile katılımlarını esirgemeyen okuyuculara teşekkür ediyorum bu ay kullanabileceğimden çok daha mükemmel katılımlar gerçekleşti. Katılımlarınız makaleleri oldukça zenginleştirmektedir.

Her zamanki gibi , eğer okuyucular yazdıklarımı işe yarar buluyorlarsa kıvanç duyarım.

Bir daha ki sefere dek

Tom TRUSOCK

Ek Kaynaklar / Referanslar / Just Plain Cool Stuff

Hubble Witnesses the Final Blaze of Glory of Sun-Like Stars
http://hubblesite.org/newscenter/archiv ... 8/image/g/

Iridescent Glory of Nearby Planetary Nebula Showcased on Astronomy Day
http://hubblesite.org/newscenter/archiv ... s/2003/11/



Eğer bu makale hoşunuza gitti ise orjinal bölümdeki diğer makalelere de göz gezdirebilirsiniz
http://www.cloudynights.com/category.ph ... ory_id=170

I'd love to hear of your experiences under the night sky - please feel free to
e-mail me or send any observing reports to: tomt@cloudynights.com
(Please contact me via Forum PM if I don't respond.
I've been having some issues with spam lately, and probably
didn't recieve your e-mail.)
Please indicate if I can cite your observations in future columns.

Photographic Images Courtesy DSS: copyright notice
http://archive.stsci.edu/dss/acknowledging.html

Hubble Images Courtesy STSCI: copyright notice
http://hubblesite.org/copyright/

Star Charts Courtesy Chris Marriott, SkyMap Pro 10 Used with Permission
http://www.skymap.com

Locational Images Courtesy Bill Tschumy, Where is M13? Used with Permission
http://www.thinkastronomy.com/

Constellation Art from the Freeware Program Stellarium
http://www.stellarium.org
Kullanıcı avatarı
gönderen Onur Atılgan
#32112
Emre, ne zamandır yazayım diyorum ama unutuyorum. Yazı olağanüstü, belki de sitedeki en iyi 5 yazıdan biri (belki en iyisi?).

Yalnız, server tüm yazıları ve resimleri göstermeye yetmediği için ne zaman bu yazıyı okuyayım desem, yazının sonlarında hata çıkıyor, tamamını okuyamıyorum. Malum bir sayfada gösterilmesi gereken mesaj sayısı tüm başlıklarda sabit olduğu için burda sayfa çok uzuyor, server kaldırmıyor.

Nasıl bir çözüm bulsak bu işe acaba.. Mesajları kesip mesaj sayısını artırarak 2. sayfaya sarkıtalım desek bu sefer de yazı bozulacak, takımyıldız başına mesaj var.

Neyse, ben en azından uyarayım dedim, iyi bir fikir bulunursa uygulanabilir.
gönderen Emre Evren
#32114
merhaba;

güzel yorumlarınız için teşekkür ediyorum, Onur bu sorunu, epeydir bu başlığa bakmadığımdan farkedememiştim, mesajın üzerine bağlantıya tıkladım ve senin mesajını okumaya çalışırken(daha doğrusu okumak için cebelleşirken) her yüklenen resim ile aşaşğılara kayan cevabını yakalayabilmeye çalışırken gözlerim şaşı oldu :D adeta
bende pes edip resimlerin tamamının yüklenmesini beklemeye başladım
bunun çözümünü aslında gökbilim dergisine yazıları yükleyim linkleri de buraya yapıştırmakda bulmuştuk bak mesela kahraman ve kraliçe makalelerini dergideki yerinden inceleyebilirsin ama ne yalan söyliyim ben kendim okurken arka planının siyah olmasını daha hoş buluyorum hem bu yazıları gökbilimin arka planını kullandığım word dökümanına atıp bu dökümana PDF'e çeviriyor ve ya çıktısını alıyorum yada bilgisayardan bakarak gözlemlerinde kullanıyorum
geçen hafta akat buluşmasından sonra kanyon'da söylediğimi hatırlıyorsun değilmi, bence gözlem sırasında tüm gökyüzünü turlamak yerine en uygun(mesela zenitdeki) bir yada iki takım yıldızda detaylı haritalarla DSO avına çıkmak bana daha eğlenceli geliyor

dergideki linkler
kraliçe (Cass) : http://www.gokbilim.com/dergi/Index.php?cat=5&paged=20
Kahraman (Per) : http://www.gokbilim.com/dergi/Index.php?cat=5&paged=20

Aslında böyle yazıları dergide yayınlamak daha mantıklı ve bulabilmek için ise arşiv bölümüne bakmak gerekiyor.
http://www.gokbilim.com/dergi/?page_id=20
Kullanıcı avatarı
gönderen Onur Atılgan
#32121
Önce kendimden alıntı yapayım
ne zaman bu yazıyı okuyayım desem, yazının sonlarında hata çıkıyor, tamamını okuyamıyorum
Yanlış yazmışım tabi :), elbette oturup tüm yazı dizisini baştan sona okumuyorum bi oturuşta, asıl tehlike gidilecek yazıyı zor bulmak değil, hiç okuyamamak. Bu saatlerde (4) sayfa tamamen açılıyor ama öğlen saatlerinde yarısında kilitleniyor sayfa, mesela Kova'yı aktardığın bölümü ben bu yazıyı ilk görüşümde hiç görememiştim bile, sayfa oraya kadar gelemeden hata veriyordu çünkü.. Bu bölümün varlığından daha geçenlerde haberdar oldum :)

Tabi şimdi sorarsan Kova'daki DSO'ları öğlen 2'de mi arıyorsun Onur diye :) cevap veremem herhalde..

Not: Siyah arkaplanda daha iyi olduğu konusunda katılıyorum.
MERAK - TELESKOP ÖNERİSİ

ÖNCELİKLE MERHABALAR Ben Gökbilim İşle[…]