Gökbilim

Teleskop, ayna, takip motoru yapımı. Kullanılan malzemeler, malzeme temini, fiyat dökümü, gerekli döküman, devre şemaları... Amatörlerin uğraşları sonucu yaptıkları veya tamamlayamadıkları gözlem araçlarını tanıttıkları bölüm. Kullanılan teknikler, karşılaşılan sorunlar, malzeme temini, kaça mâl ettikleri, fotoğrafları...
#114007
Nasıl bir sonuç elde edilir bilemiyorum, ama yine de bir deney olsun diye ve konu ilginç olduğu için bazı şeyler belki yapılabilir.

Önce offset türü değil, parabolik bir çanak antenle başlamak daha kolay olur. Bir önceki cevapta verilen adresteki videoda ise offset bir anten var. Offset antenlerde anten yüzeyi belli bir noktaya göre dönel simetriye sahip değil. Bu nedenle işimizi zorlaştırabilir. Ancak yine de özel bir tür teleskop yapımında belki offset olan da farklı şekilde kullanılabilir. Şimdilik offset kullanmasak derim.

Parabolik olanlarda üç adet eşit boyutlu çubuk dönme merkezininde birleşiyor. Bu nokta hemen hemen sonsuzdan gelen (aslında sonsuz değil, televizyon yayını yapan uydular dünyaya çok uzak olmayan yörüngedeler, ama biz sonsuz farzedelim) ve birbirine paralel olan ışınların çanak antenden yansıdıktan sonra birleştiği odak noktası. Çanaktan fazla uzak olmayan bir mesafe sözkonusu. Çanağına göre 30 cm ile 60 cm arasında bir mesafe farzedebiliriz. Çanağı alırken mümkün olduğu kadar uzun odaklı bir çanak seçilebilir ama yine de sonuçta fazla düz bir bir çanak (yani çanak düzleştikçe odak mesafesi daha uzun olacak) nasıl olsa bulmak zor.

Problem 1: Kısa odak noktası. Ayna odak mesafesi kısa olunca büyütmesi fazla olmayacak. Ancak yine de bir tür richest field teleskop yani fazla büyütmeyen ama görüntü alanı içine biçok yıldızı alabilen bir teleskop yapılabilirmi? Bilmiyorum. Ama yine de yılmayıp devam edelim.

Problem 2: Parabolik çanağı aldık, ama yüzeyi çok pürüzlü. Yani teleskop aynası olmak için çok pürüzlü. Aluminyum veya çelik (bazen fiberglas) parlatılabilir, internette bunun için uğraşanlar ve başarı iddiası olanlar var. Metal mirror diye arayıp bakılabilir. Ancak ben en son baktığımda bir aluminyum alaşımından bahsediliyordu. Bizim çanak antenler fazla hassas olmadığı için her noktasında aynı fiziksel özellikleri taşıyan iyi bir aluminyum (veya çelik) ile karşılaşma olasılığımız fazla olmayabilir. Bu durumda polisaj işlemi sırasında hayal kırıklığı olabilir, ama ben denemedim, o nedenle yanılıyor olabilirim.

Problem 3: Çanak antenler pek fazla olmasa bile esniyor. Yani geometrik şeklini ağırlığı nedeni ile değiştirmesi mümkün. Az da olsa bu sorun yaratabilir, bunu azaltacak destek metotları düşünmek gerekebilir.

Çanak anten ile başlayan macerada parlak bir yüzey elde etmek için aklıma şöyle bir yol geliyor: Çanak anteni tam düşey olarak bir mile bağlar, içine bir miktar civa (zehirlenme tehlikesi, buharı da zehirli) doldurur ve sonra yavaş yavaş çevirecek bir elektrik motoru ve motor kontrol devresi alırsanız, ve dönmeyi titreşimsiz hale getirebilirseniz, belirli bir dönme hızında civa yüzeyinin tam bir paraboloid halini aldığı söyleniyor. Sıvı civayı alttan tutan yüzey bizim çanak, onun da yüzeyi paraboloid olduğu için kullanacağınız civa çok ince bir tabaka olabiliyor, fazla civa masrafı etmeden bu mümkün. Civanın yüzeyi parlak, şimdi ikinci problemi bir ölçüde çözme yolundayız ama bu durumda başka birtakım yeni problemlerimiz oldu. Dönüş hızının çok iyi ve hassas kontrol edilmesi gerekli, mekanik titreşimlerin olmaması gerekiyor. Ayrıca böyle bir ayna sadece yere düşey olarak çalışabiliyor. Yan yatırınca şekil bozuluyor.

Ama yine de denemeye devam edebiliriz. Kısa odak uzunluğunu göz önüne alarak uygun bir ayna ve göz merceği ile bir newtonian yapılabilir. Ancak çanak anten aynası eğer civalı olursa devamlı döneceği için, yansıtıcı ayna ve göz merceğini dönmeyen bir mekanizma ile bağlamak ve ayarlanabilirliklerini de uygun şekilde sağlamak gerekiyor.

Civa kullanırsak, teleskopu her gözlem için çalıştırıp aynayı döndürmek gerekiyor. Ama çanak anteni bir defa döndürüp parlak bir madde ile kaplasak ve o dönerken bu madde parlaklığını ve formunu kaybetmeden katılaşsa bizim için iyi olurdu. Belki böyle bir madde bulunabilir. Veya çok az bir polisaj işleminden sonra kullanabilsek işler ucuz ve kolay olurdu. Üstelik aynamız belki hafif de olabilirdi. Yani cam aynalara göre hafif olabilirdi belki. Bu durumda biz çanak anteni yapacağımız aynanın arka tarafının kalıbı olarak kullanmış oluyoruz. Ön tarafı yani asıl ışığı yansıtacak olan tarafı bize kalmış. Muhtelif plastik çeşitleri denenebilir (polikarbonat, plexiglass, vs). Bunların bazılarına kromaj bile yapılabiliyor. Ama ne kadar düzgün olur, teleskoplarda gereken o müthiş yüzey kalitesine ulaşılabilirmi bilmiyorum. Bunu deneyen şirketler var.

Civa kullanmayı sadece fikir olarak söyledim, böyle civalı antenler var. Fakat bunu yapacak olan varsa civa kullanmanın sağlık yönünden tehlikelerini iyice incelemeden işe girişmesin lütfen.

Eğer bir deneme yaparsanız sonuçlarını öğrenmek isterim.
#114008
Ögetay, senin bahsettiğin güneş ocağı olmalı. Forumda biraz araştırmamla beraber, çanak anteni teleskop aynasına dönüştürme fikrine daha öncede değinildiğini gördüm.
Akın Özdemir yazdı:
gökbilimle çanak antenlerin ne ilgisi var diyeceksiniz.
ben şöyle bir bağlantı kuruyorum.
teleskoplar fotonları toplayıp odaklıyor,çanak antenler ise uydudan gelen sinyalleri toplayıp odaklıyor.
yani görevleri aynı toplamak ve odaklamak.

bunları düşünürken aklıma bir fikir geldi tabiki. bir çanak anteni işlemlerden ve testlerden geçirip
bir teleskop aynasına dönüştürebilirmiyiz!!!

düşünsenize en az 60-70cm çapında bir teleskop aynası muhteşem olurdu.
bu konuda biraz araştırma yaptım. çanak antenlerin odak noktası kısa gibi görünsede odaklama için tamamı kullanılmıyor.

bu şema daha iyi gösteriyor.
Resim


bir çanak anteni aşağıdaki resimlerdeki gibi bir teleskop aynasına dönüştürdüğümüzü farzedelim...
Resim

Resim
Yenice, detaylı yorumun için teşekkür ederim. Cıva ile sıvı aynalı teleskop yapımı hem sağlık hem de kullanım olanağı açısından epey sıkıntı yaratır. O yüzden, eğer mümkünse çanağın yüzeyini alüminyum ile kaplamayı düşünüyorum...
#114009
O halde size galyumun düşük sıcaklıklarda ergiyen alaşımlarından verelim :-)

https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid_mirror_telescopes
#114010
Kenan T. yazdı:..... eğer mümkünse çanağın yüzeyini alüminyum ile kaplamayı düşünüyorum...
Aluminyum çanağın üzerine aluminyum kaplama yapmayı mı düşünüyorsunuz?
#114018
Sıvı teleskop yapmak çok zor bir durum. Amatör seviyede yapılabileceğini düşünmüyorum. Çok çeşitli sorunlar var, bunlardan en başta rotasyon sebebiyle parabol seviyesini ayarlamak var. Kaldı ki bu durum her sıvıda farklı sonuçlar verebilir, madde cinsine göre de bir değişim olacaktır. Gibi gibi çeşitli bir çok sebep var. Zaten yapılsa bile ancak dar bir alana hitap edecek o da tam tepe noktası.

Amatör teleskop yapımıyla ilgili çalışmaları takip ederseniz ne gibi sorunlar olduğunu orada daha iyi bulabilirsiniz. Çok hakim değilim fakat öncelikle yüzey şeklinin aşırı pürüzlü olması sebebiyle astigmatizm oluşacağını düşünüyorum. Ayna yapımında çok çok ince taneciklerle çalışılıyor ve yüzey neredeyse kusursuz düzlükte oluyor. Çanakta girinti çıkıntılar olduğu gibi, şekilsel olarak simetrik bir yapıya da sahip olmayacaktır.

Yani tam bir odak yapmanın mümkün olduğunu sanmıyorum, düzgün bir görüntü oluşmayacaktır. Ama dediğim gibi, güzel sosis kızartılır kanımca :)
#114033
yenice yazdı:O halde size galyumun düşük sıcaklıklarda ergiyen alaşımlarından verelim :-)
Daha önce açmış olduğum ''Sıvı Aynalı Teleskop'' başlığında Ögetay'da galyumu önermişti. Ancak sıvı aynalı teleskopların yapımı ve kullanım alanının darlığı bana bu fikirden vazgeçmem gerektiğini gösterdi. Çünkü bu teleskoplar hem zenith noktası teleskopu, hem de minimum titreşim ve minimum sürtünmeli bir zemin üzerinde kullanılmaları gerek. Bu yüzden çanak antene gerekli uygulamaları yaptıktan sonra birincil ayna özelliği kazandırmak bana daha kolay ve mantıklı geliyor...
Ögetay Kayalı yazdı:Çok hakim değilim fakat öncelikle yüzey şeklinin aşırı pürüzlü olması sebebiyle astigmatizm oluşacağını düşünüyorum. Ayna yapımında çok çok ince taneciklerle çalışılıyor ve yüzey neredeyse kusursuz düzlükte oluyor. Çanakta girinti çıkıntılar olduğu gibi, şekilsel olarak simetrik bir yapıya da sahip olmayacaktır.

Yani tam bir odak yapmanın mümkün olduğunu sanmıyorum, düzgün bir görüntü oluşmayacaktır.
Evet, yüzey şeklinin pürüzlü olması astigmatizme neden olabilir. Ancak belirli işlemlerden geçirildikten sonra yüzey istenilen duruma gelebilir. Bu tarz bir teleskopta en büyük sıkıntı senin de söylediğin gibi odak noktası olacaktır. Bunun içinde mümkün olduğunca daha düz bir çanak anten belki bu sorunu giderebilir...
En son Kenan. tarafından 21 May 2014, 11:25 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kere düzenlendi.
#114035
Yüzeyi düzleştirme işlemini metallerde camlardaki gibi yapmak mümkün müdür bilmiyorum. Belki döküm aşamasında olabilir, ama sanmıyorum. Zaten aynalarda cam ve cam türevlerinin(çeşitli farklılıklarla) kullanılmasının bir sebebi de bu. Cam ince aşındırmayla şekillenebilen bu işi için uygun bir madde. Ben pek umutlu değilim, ama denerseniz sonuçları merak ediyorum.
#114040
Çanak antenlerden optik ayna olmaz .Bunun iki sebebi var .Birincisi alüminyum aşırı yumuşak olduğu için yüzey pürüzlü kalır.İkincisi;çanak antenlerin odağı f/1 gibi aşırı kısadır.Bu odak ile belki radyo anten olabilir ama optik ayna olmaz.
Ögetay ın da dediği gibi göneş ocağı olarak oldukça verimli iş yapar. Bunun dünyada pratik birçok örneği var.
MERAK - TELESKOP ÖNERİSİ

ÖNCELİKLE MERHABALAR Ben Gökbilim İşle[…]