Gökbilim

Teleskop, ayna, takip motoru yapımı. Kullanılan malzemeler, malzeme temini, fiyat dökümü, gerekli döküman, devre şemaları... Amatörlerin uğraşları sonucu yaptıkları veya tamamlayamadıkları gözlem araçlarını tanıttıkları bölüm. Kullanılan teknikler, karşılaşılan sorunlar, malzeme temini, kaça mâl ettikleri, fotoğrafları...
#74243
Teşekkürler Sevgili Sedat bey,

İkincil ayna radius'u 908,8 mm olması gerekiyor idi. Benimkisi ise 896 mm. Yani sadece 12,8 mm kısa olmuş ama Sevgili Amerikalı arkadaşım Jerry diyor ki;

"Part of being a serious optician is making the mirror to the design, and you are a serious optician."

Çare yok tekrar aşındırmaya geri dönüp orjinal dizaynımızdaki odak uzaklığını yakalamam gerekecek. :-)

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
#74589
Merhabalar,

Cassegrain ikincil ayna yapimindaki asamalari sizlerle paylasmaya devam ediyorum. Iki diski birbirine surterek biri icbukey digeri disbukey iki yuzey elde etmis idik. Bunlardan disbukey yuzeye sahip olani ikincil ayna olacak idi. Icbukey yuzeye sahip olani (test plate) ise interference testi icin kullanacagimizi soylemistik.

Her iki aynanin da cilalamasi tamanlandi ve su anda kuresel bir yuzeye sahipler. Zaten icbukey olani cok fazla degil sadece isigi yansitacak kadar cilalamak yeterli. Disbukey olani ise bicimlendirme asamasina gecmeden yeterince cilalamak gerekiyor.

Simdilik ilk interference goruntulerini elde ettim. Bu test icin gerekli olan monolitik (tek renkli) isik kaynagini iki yolla elde edebiliyoruz. Birincisi laser isigi ve bir diffuser (yayici) bunun icin kisa odakli bir goz mercegi kullanilabiliyor. Ben laser icin "laser collimator" u kullandım. Bunun icin laserden cikan isigi gozmerceginin ters tarafina (gozle bakilan yonunun tersine) adapte ederek, gozle bakilan yerden yayilan isigi kullanabiliyorsunuz. Test duzenegi ise soyle; cukur aynayi, cukur yuzeyi yukari gelecek sekilde yere
birakıyorsunuz, üzerinin kenarlarina 120 derece aci ile 3 adet ayni kalinlikta bir nesne (shim) (kagit, sigara kagidi mukemmel) koyduktan sonra disbukey aynayi üzerine kapatiyorsunuz (disbukey yuzey asagi gelecek sekilde) Araya konulan bu 3 adet shim'den maksat her iki yuzey arasinda cok ince bir hava tabakasi olusturmak.(Sonraki asamalarda bu shim'lerden birini daha az kalin olan biri ile degistirecegiz) Sonra aynalarin yaklasik RoC mesafesine isik kaynagini yerlestirip, aynadan yansiyan goruntuye bakiyorsunuz. Test duzenegi;

Resim

Isik kaynagi icin ikinci ve daha kolay yol ise bildigimiz su helezon tasarruf ampulleri kullanarak floresan isiktan faydalanmak;

Resim

Bunun onune bir yesil filtre (yesil bir naylon, kaplama naylonu vs,) yerlestirmek daha iyi goruntu olusturuyor;

Resim

Simdi gelelim bu goruntulerin anlamina. Ben de tam bu safhadayim. Testimizin dogru sonuc vermesi icin oncelikle her iki aynanin (concave ve convex) ayni RoC'a sahip olmalari gerekiyor (mumkun olan birbirine en yakin.) Resimlerde gordugunuz her bir egri isigin bir dalga boyunu temsil ediyor. Bu durumda benim aynalarin RoC'lari birbirinden bayagi farkli. Her iki aynanin RoC mesafeleri birbirine cok yaklastiginda, gordugumuz fringe sayisi azalacak (yani bir, iki ya da uc fringe) Bunu elde etmek icin de bundan sonra izleyecegimiz yol, test plate ya da secondary'iyi cilalamaya devam ederek her ikisinin radius'unu birbirine yaklastirmak olacak.

Sonraki asamalari da paylasmaya devam edecegim.

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
#75681
Merhabalar,

12,5" Cassegrain ikincil aynasinin cilalamasini ne mutlu ki bitirebildim. Yaklasik bir aydan beridir, secondary RoC ile test plate(concave) RoC'unu esitlemeye ve dis bukey aynanin yeterince kuresel olmasina ugrasiyordum.

Resim

Interference testindeki cizgilerin duz olmasi her iki yuzeyin de ayni radius'a sahip oldugunu ve ikincil aynanin kuresel olduguna isaret ediyor. Iste sevgili Jerry'nin yorumundan alintilar;

"
So the lines have a spacing of one fringe. The white lines at each edge mark how far the edge turns down from the red line. It is about 2/3 fringe. That would mean the mirrors surface turns down 1/3 wave and the wavefront error for light reflecting from the mirror would be 2/3 wave. The convex is very close to the same ROC as the test plate.
I think this is good enough to start figuring the hyperbola."

Kenarlarda 1/3 wave'lik TDE mevcut ama bicimlendirme sirasinda giderilebilir diye tahmin ediyorum.

Simdi bir petal lap yaparak ikincil ayna yuzeyini hiperbol yapmak icin bicimlendirme asamasina geciyorum. Gelismeleri paylasmaya devam edecegim.

Saygi ve sevgilerimle,

Lutfu Cakmak
#75788
Evet, petal yapımı ile devam edelim.

Bilgisayarda cizilip print edilen petal sekili (pattern), her iki yuzeyi de koli banti ile komple yapistirarak kapladiktan sonra bir jilet yardimi ile cikardim. Bu sekilde yapilan kalip biraz ince oluyor ve lap yuzeyinde ince bir oyuk olusturuyor ama ileride petal seklin degistirilme ihtimaline karsi da tekrar bastirma yapabilmek icin uygun oluyor. Kalibi donmak uzere olan lap yuzeyine yerlestirerek ve araya bir aliminyum folyo koyarak bastirilmis hali resimlerde gorunuyor.;

Resim

Saygi ve sevgilerimle,

Lutfu Cakmak
#75797
Sevgili Lütfü beyciğim,
Harikasınız. Çok iyi ve ileri düzeyde işler yapıyorsunuz. Tebrikler...

Texerau' nun kitabında bu testler hakkında görüntüler var, ancak hiç bir şey anlamamıştım.
Olayı o kadar güzel anlatmışsın ki şimdi anlayamadığım şeyleri daha iyi kavramaya başlıyorum.

Interference test ile düz ayna da yapmak mümkün. Büyük çaplı newtonlar için gerekli olan ikilncil aynalar oldukça pahalı ve Türkiye de yok. Belki bu yolla kendimiz de bunları yapabiliriz.

Gelişmeleri dikkatle takip ediyorum.
Kolay gelsin.

Selam ve sevgiler...
#75911
Sevgili Sedat ve Uğur beyler teşekkür ediyorum.

Kaldığımız yerden devam ediyorum.
Bu petal lap ile yaklasik 2 - 3 saat bicimlendirme cilalamasi sonucu ancak - 1,163 conic constant olcusunde hiperbol elde edebildim. Arzu edilen -3,27 yani ancak beste bir oraninda hiperbol yuzeye erisebilmisim. Bu arada bahsetmeliyim bicimlendirme hareketleri ToT 1/4 D - 1/3 D CoC (agirlikli 1/4 D). Sonraki 1-2 saat bicimlendirmede ise hic ilerleme kaydedemedim.
Bundan sonra artik petal shape'i degistirmemiz gerektigine karar verdik sevgili Jerry ile. Ve petal'larin saplarini kisalttik. Boylece Ayna ortasinda olmasi gereken yuksek bolgeyi daha kolay elde edebilirdik. Ve bu sonuc verdi;

Asagidaki resimde sol tarafta yapilan ilk petal lap gorunuyor, sagda ise saplari kesilmis petal sekil gorunuyor.
Resim

Asagidaki resimde ise solda ilk lap ile elde edilen fringes (-1,163 cc), sagda ise ikinci lap ile sadece 45 dakikalik calismadan sonra elde edilen fringes (- 2,13 cc) gorunuyor. (lap yeni oldugu icin yuzey kabaligi (roughness) mevcut ama gittikce azaliyor)
Resim

Asagidaki resimlerde ise OpenFringe programi ile ayna degerleri ve conic constant degerleri gorunuyor.
Resim
Resim

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
#81948
Burak'cığım merhaba,

Ve de merhabe Battal bey kusura bakmayın lütfen geç cevap yazdığım için.

Vallahi ancak bu kadar tesadüf olur Burak, tam cass. ikincil aynayı bitirdiğim gün sordun. Hiç sormayın, öncelikle tam bitirme safhasına geldiğimi düşündüğüm sırada tekrardan iki defa başa dönmek zorunda kaldım sonra aynayı elimden düşürdüm kırıldı :-) . Neyse allahtan sadece arka yüzünden bir parça koptu, bu arada bir kaç aydan beri yeni bir işe başladım ve vakit ayırmam biraz zor oldu vs. vs.

AMA bugün tam 0.860 strehl bir aynaya ulaştım, sevgili Jerry aynanın bittiğini söyledi ama belki bir iki rötuş daha yapabilirmiyim ya da tekrar berbat edebilirmiyim bilmiyorum :-)

Ayrıntılı fotograf ve bilgiyi önümüzdeki günlerde sizlerle paylaşarım. Etkinliğe katılmayı çok isterim ama maalesef iş, zaman ve mekan yüzünden de gelmem mümkün değil. Bu arada sevgili Onur da özgürlüğüne kavuşmuş inşallah onu aranızda görürsünüz tekrar.

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak

PS: Yöneticisi olduğum yer;
http://www.terastesisleri.com/
#83874
Selamlar,

Uzunca bir sure gecmis. Yaklasik Aralik ayindan bu yana devam eden Cassegrain disbukey ikincil ayna yapimi nihayet bitti. Uzun surmesini sebebi her ne kadar ilk defa boyle bir ayna yapiyor olsam da yaklasik uc aydan beri bir ise girip calisiyor olmam, yeterince vakit ayiramamam da biraz uzun surmesine neden oldu diyebilirim. Ama asil uzun surmesinin nedeni; bu is ile ilgilenen gerek yurt ici gerekse yurt disinda pek fazla amator yok. Benim grand master Jerry de bilmiyordu. Beraber ise basladik ve ben hep onu bekledim. O kismen kisitli kaynaklardan ogrenerek, bazen deneyip-yanilarak bunu ogrendi ve kendi aynasini yapip bitirebildikten sonra bana tavsiyelerde bulunabildi. O kendi aynasini 0.960 strehl bitirdi ve ben de kisitli imkanlarimla 0.958 strehl bitirebildim. Is prosesine gelince;

En az iki defa bitirme noktasina yaklasmama ragmen daha iyisini yapabilmek icin ugrasinca hep geriye dustum (ama inaniz ki bu ogrenmenin en iyi yolu diyebilirim)
Bir kez de aynalarin hepsini birden kutusuyla birlikte yere dusurdum. Ama ne oldu bakin,
2 adet cam lap aletleri kimi yerlerinden kirildi (neyse ki kirik yerlere tekrar lap dokup kullanilabilir hale geldi) Asil aynam disbukey olani arka tarafindan istiridye kabugu seklinde bir parca kirilarak koptu ( neyseki arka tarafi, on yuzeyinde hic bir sey yok, fringe resimlerinde bu goruluyor. Zaman zaman bana fringe analizlerinde - eksik data nedeniyle - zorluk cikardi ama en nihayetinde bir zarari yok.) En inanilmaz olani ise test plate'e (concave mirror) hic bir sey olmadi (eger bu kucuk de olsa bir zarar gorseydi herseye yeniden baslamam gerekecekti)

Her neyse hikayeyi birakip gelelim teknik ayrintilara;
Ben matematikten fazla anlamam ama test sonuclarini analiz ettigimiz OpenFringe programi fotografini cektigimiz igramlari - fringe'leri cizerek - Zernike polinomlarini kullanarak analiz ediyor. Bunlara PV wave, RMS, RMS surface, astigmatism ve coma dahil.
Tum bunlara gore aynamin test sonucu;

3,265 conic hiperbol degeri olan aynamın son igram'ı;
Resim

igram'in OP'de cizilmesi;
Resim

ve report file;
Resim

Buna gore ayna; 0,958 strehl, 1/29,5 RMS wavefront, 1/32 RMS ve 1/4 wave PV.

Ama eger foucault testinde yaptigimiz gibi aynayi sadece kuresel sapinca gore test edersek (zernike terimlerinde digerleri iptal edilmis durumda - aşağıdaki resimde görebilirsiniz);
Resim

Bu durumda ayna; 0,993 strehl, 1/74,7 RMS wavefront, 1/77,1 RMS ve 1/21,2 Lambda.

Resim

Son resimlerde kullandigimiz lap cesitleri goruluyor, ayrıca kırık tarafi ters tarafa getirerek cektigim bir igram ve bir ronchi. Bu ronchi ne diyecek olursaniz; bu convex aynanin dis bukey tarafi ters olacak sekilde yani aynanin arka duz tarafı size (ronchi alatine bakacak sekilde) cekilmis bir ronchi fotografi. Ikincil aynanin RoC'u 908,8 mm olmasina ragmen bu ronchi fotografi 590 mm mesafeden cekildi, cunku ronchi isigi aynanin icine iki defa girip cikarak kiriliyor. Bu 59 cm'nin onemi; test icin ( test plate altta, arada shims, ustte secondary duz tarafi yukariya donuk sekilde) floresan isik kaynagi ve resim cekme mesafesi bu, yani 59 cm olmali. Sevgili Jerry bunu bir test duzenigi yaparak cozdu; Aynalari test durumunda bir boru icine aldi, borunun sonuna -on axis- fotograf makinasini koydu, isik kaynagini ise yandan bir delik acip ortaya koydugu bir diyagonal + lens sayesinde laser isigiyle halletti ve bu durumda kusursuz fringe'ler ve
igram'lar elde etti. Ben ise boyle bir test setup kuramadim imkansizliklar sebebiyle - hem dalga boyu uygun laserim, lensim ve diyagonal'ım olmadigindan.

Ama Jerry ile birlikte artik birer "Bath interferometer" yapmaya karar verdik. Ozellikle hizli aynalarin testinde cok ayrintili veri iceren bu test setup'in foucault testinden cok daha yararli oldugu kesin. Bununla birlikte; beam-splitter, biconvex lens, laser vs. Surplusshed.com'dan siparis edecegiz, fiyatlar da oyle pahali seyler degil.

Birincil ve ikincil aynamin yapiminda bastan sona bana hic bir destegi esirgemeyen sevgili Jerry'e ve emegi gecen herekese tesekkur ediyorum.

Simdi artik aynalar tamam olduguna gore Cassegrain teleskopu yapma zamani. Ama herhalde birincil aynamin on yuzunden girilerek kalan 1/3 'luk kisminin delinerek cikarilmasi esnasinda hayatimin en soguk terlerini dokecegim :-) Ve bir de kaplama sorunu; kalın camlar her yerde kaplanamıyor.

Saygi ve sevgilerimle,

Lutfu Cakmak
#83876
Lütfü abi tebrikler, büyük keyifle okudum, işin zor kısmı bitmiş sanırım, bitmiş ve üstelik süper bir sonuç ile bitmiş. Tabi %10'unu bildiğim foucault testi dışında yazılan sayısal değerleri pek anlamadım ama anladığım kısmıyla yorumlayınca strehl ratio ve lambda değerleri inanılmaz.. Artık o teleskoptan yapılacak gezegen gözlemlerini iple çekiyorum :) Keşke orta noktada bir etkinlik yapsak şöyle Konya taraflarında :)

Kaplama konusunu nasıl çözeceksin Lütfü abi, ABD'ye kargo ufukta mı?

----

Diğer yandan askerdeyken yazılan konuları da okudum (ve malesef henüz gitmemiş olmama rağmen sorduğun soruyu görememişim, onu da ancak şimdi okuyabildim konu aktif başlıklara gelince.. ben yokken yazılan başlıkların hemen hiçbirine bakmadım, 6 aylık bir yük olduğunu düşününce hiç girmiyim daha iyi dedim :) )

Field flattener hakkında ben de Jerry'nin anlattığı gibi biliyordum, sanırım daha sonra başka bir kaynaktan daha derin bilgi edineyim derken iyice bildiklerimi de karıştırdım, şimdi bakınca yazı çok mantıklı geliyor :) Hatta kendi yazdığım şeyi anlamadım bunu niye böyle düşündüm ki diye.. Askerdeyken bazı şeyleri unuttum bundan üzüntü duyuyorum (bu hobi bisiklete binmek gibi değilmiş yani), etkinlikte Burak'ın elinde merceği her yönden homojen sıkan adaptör görüp de bu ne işe yarıyor diye sorduğumu anımsıyorum hala, neyse bu hamlığı yavaş yavaş üzerimizden attığımı umuyorum.. (not: nerde olduğumu sormuşsun, Kıbrıs'taydım, acemi birliği ise Samsun)

Ayna kazası konusunda çok şanslıymışsın Lütfü abi, ben bir kere yanlışlıkla odaklayıcıya kapak takayım derken yanlışlıkla delikten oküler kapağını bırakıvermiştim de kapağın yerçekimi ile Dünya'nın çekirdeğine doğru ivmelendiği o çeyrek saniye ömrümün en uzun çeyrek saniyesiydi.. Sonra kapağın tüpün kenarına çarparak aynaya değmeden kenara doğru serbest inişe geçtiğini yaptığım detaylı tetkikler sonrasında teşhis etmiştim :D

Teleskop teknik olarka daha bitmemiş ama ayna işi bittiğine göre herhalde daha şimdiden hayırlı olsun diyebiliriz.. (Konya'da buluşuruz dedim ama sanırım Ahir dağına geleceğim, sitede menüyü görünce canım çekti)
#83953
Sevgili Onur,

Çok teşekkür ederim. Askere gitmeden önceki konulara çok fazla kafayı takma hepsi geçer gider. Günü, hatta anı yaşamak lazım :-)

Evet, dediğin gibi işin zor kısmı bitti. Aynalar tamam olduktan sonra teleskop gövdesini inşa etmek çok zor değil. Üstelik bunda dobson kundak yok, sadece tüp inşası var. Kundak işini ya hazır alacaksın (ki sanmiyorum bütçem müsade etmeyecektir) ya da benim daha önce yaptığım kaba saba ekvatoryal kundağı geliştireceğim. Ya da sevgili Uğur beye de söylediğim gibi kendisinin yaptığı ilk ekvatoryal kundağı taklit edeceğim - laf aramızda kendisinden çizimleri istedim - :-)

Kaplama konusuna gelince de yine sevgili Uğur bey sanırım yardımcı olabilecek. Kalın aynaları Ozan cam kaplayamıyor ama ATY-2009 aynalarını kaplayan firmanın bu işi halledebileceğini düşünüyor. Yani Uğur bey gibi bir destekçin varsa hiç düşünme sırtın yere gelmez :-)

Mesajının basında gezegen gözlemine vurgu yapmışsın (ATMturk'te de sevgili Barbaros sormustu) ama hemen sunu belirtmek isterim; aslında bu teleskop sırf gezegen gözlemi ve fotografçılığı için dizayn edilmedi öyle olsaydı diğer amatörlerin yaptığı gibi f:15 - f:20 arası bir system focal lenght planlardım. Biraz da derin uzay gözlem ve fotografçılığı yapabileyim diye bu teleskopu f:12,7 planladım (4000 mm sfl). İşte bu nedenle de ikincil aynanın conic degeri - 3,265 gibi yüksek bir hiperbol (-1= parabol) değeri çıktı ve tabiki yapması da ona göre zor.

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
#84020
Yazıdaki üstü kapalı sitemi hissediyorum.. :D Ben derin uzay gözlemine ve fotoğrafçılığa uygun olsun diye burda 10 kat daha zor odak oranlarıyla uğraşıp duruyorum sizin işiniz gücünüz çok daha az uğraştıracak bir tasarımın yeterli olacağı gezegen gözlemlerinde.. gibi :)

Yine de biliyorsun abi, o teleskopla her ne kadar süper derin uzay fotoğrafları çekilebilecekse de, bunları daha ufak da olsa kaliteli bir ayna, yeterli pozlama, güzel bir takip, usta işleme becerilerine sahip herkes yapabiliyor.. Fakat bunların hepsi bu sefer gezegen fotoğrafçılığı (yahut gözlemi) için birleşse de kaliteli ve oldukça iri bir cassegrain aynadaki gezegen detayını vermesi mümkün değil, ilk ilgimin o olması biraz merakım ondan :) Yoksa beni biliyorsun fotoğrafa 1 dakika harcıyorsam derin uzay gözlemine 10 dakika harcıyorum, elbette derin uzay performansına da bakarız yani :)
#84115
Yok, sitem için değil sevgili Onur, bilgilendirme amaçlı yazdım. Zaten benim için de öncelik gezegen gözlem ve fotografçılığı. Yani ben de bu cephedeyim :-) Aç tavuk rüyasında kendini darı ambarında görürmüş. Eh ne yapalım bizim de birazcık uygun alet-edevatımız olursa belki derin uzay fotografçılığının ucundan kenarından birazcık tutunma imkanız olur ve de bir fırın da ekmek hazır ederek..... darı ambarı.... :-)

Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
#84225
Merhaba,

Birinci virajı - birincil aynanın ortasının delinmesi işlemi - aldım. :-) Daha önce arka taraftan 2/3 oranında delinen aynanın orta kısmının, bu kez ön taraftan girilerek kalan 1/3 kısmı delinip kesilerek problemsiz çıkarıldı.

Resim


Saygı ve sevgilerimle,

Lütfü Çakmak
  • 1
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
MERAK - TELESKOP ÖNERİSİ

ÖNCELİKLE MERHABALAR Ben Gökbilim İşle[…]