Teleskop kullanımı, bakımı ile ilgili sorular ve cevaplar... Teleskop dizaynları, parçaları, çalışma prensipleri ve genel bilgi paylaşımı bölümü...
#5510
arkadaşlar,
ne zamandır aklıma takılıyordu,en sonunda dedim eğer öğrenmezsem dahha mı mutlu yaşıyacağım,HAYIR;o yüzden soruyorum.

teleskoplar ışık kirliliğinden neden etkilenir?
sonuçta bunlar ışığı fazasıyla toplayan aletler...
tamam etkileniyor,peki ne derece etkileniyor,yani gözlem yapmaya çalışan bir insan sadece derin uzay gözlemlerinde mi sorun yaşıyor?

Bir de ışık kirliliği olan bir bölgede fotoğraf çekmek istesek,o da aynı derecede etkileniyor mu bu durumdan?

:roll: :?: :roll:
Teşekkürler...
Kullanıcı avatarı
gönderen Salih Dinçer
#5512
Sanırım daha çok gökyüzü etkileniyor. Tabii teleskopun ışığı topladığı kısma çarpan ışıklar görüntüde çizgi ve çeşitli ışık oyunlarına sebep oluyor ama ışık kirliliği denince akla gökyüzünün aydınlanması geliyor. Aslında fotoğraf çekerken çeşitli filitreler kullanılıyor. Bunlar ışık kirliliğinin gökyüzü zeminine sebep olduğu aydınlanmayı kesiyor. Böylece cisimler resimler üzerinde daha belirgin oluyor. Üstelik pozlanma süresini daha da uzatabiliyoruz.

Bu ışık kirliliği televizyon seyrederken ekrana güneş ışığının çarpmasına çok benzer. Karanlıkta televizyon izlerken her türlü rengi en ince ayrıntısına kadar fark ederiz. Ama gündüz, hele bir de doğrudan güneş vuruyorken görüntüler belli belirsiz olur. Üstelik güneş doğrudan gözünüze vurmadığı halde bu yine olur. Yani gözünüzün kamaşması ile alakası yok. Tamamen bir ışık kaynağının nispeten zayıf ışık kaynağını bastırmasıdır. Güçlü bilek devirir hesabı...:)
#5514
Merhaba,
semih çakmak yazdı:...teleskoplar ışık kirliliğinden neden etkilenir?
sonuçta bunlar ışığı fazasıyla toplayan aletler...
tamam etkileniyor,peki ne derece etkileniyor,yani gözlem yapmaya çalışan bir insan sadece derin uzay gözlemlerinde mi sorun yaşıyor?
Çok güzel bir soru!

Aslında ışık kirliliğinden etkilenen teleskop değil gözlerimiz, kameranın sensörü veya filimi. Işık kirliliği en çok noktasal olmayan (yani yüzeysel olan) ve zayıf cisimlerde kendini belli eder. Neden ve nasıl?

Her şeyden önce gökyüzünün arka planı tamamen karanlık değildir. Bir okyanusun veya çölün ortasından bile baksak, gözümüzün önüne elimizi tutsak elimizin gökyüzünden çok daha karanlık olduğunu görürüz. Oldukça karanlık bir yerde gökyüzünün arka planı yay dakikası başına 13,1 kadir (veya yay saniye başına 22 kadir) parlaklıktadır. Bu düşük bir parlaklık ama karanlığa alışmış bir göz bu kadar ışıkta etraftaki büyük cisimleri görebilecektir.

Işık kirliliği gökyüzü arka planının parlaklaşmasına sebep olur ve bu yukarıda behsettiğim gibi en çok sönük yüzeysel cisimlere zarar verir. Çünkü bakacağımız cisimden gelen fotonlar sinyal, gökyüzü arka planından gelen fotonlar ise gürültüdür. Işık kirliliği olan bir yerde sönük bir cisme baktığımızda sinyal/gürültü oranı kötüleşir. Gürültü eşiğinin altına düşen bir sinyal ise artık gürültüden kurtarılamaz.

İsterseniz bu konuyu bir örnek üzerinde inceleyelim:

Mesela şu sıralar -3.76 kadir parlaklıkta olan Venüs'e bakarsak gökyüzünün arka planının etkisi ne olabilir? Aralarında 16,5 kadirden fazla bir fark var, zira -3,76 Venüsün parlaklığı ama yüzeyi 1 yay dakikası bile tutumuyor. Bir kadir fark 2,5 defa daha parlak demek, 5 kadir 100 kat. 10 kadir 10000 kat, 15 kadir 1 milyon kat. Dolayısıyla Venüs gibi parlak bir cisme baktığımızda gökyüzü arka planı ışık kirliliği nedeniyle yay dakika başına 13,1 den 9 kadire çıksa bu bizi aslında pek etkilemeyecek.

Bir de uzaktaki bir gökadayı düşünün. Örneğin Pegasus burcunda parlak bir gökada olan NGC7331'i alalım. Bunun yüzey parlaklığına şimdi katalogdan baktım, yay saniye başına 22,2 kadir veya yay dakika başına 13,3 kadir. Yani bu gökada karanlık bir yerdeki gökyüzünün arka planından bile daha sönük ! Birçok gökada ise 7331 den de daha sönük ! Peki, belki şimdi diyeceksiniz "arka plandan daha sönük olan bir şeyi nasıl görebilirim?". Çünkü gökadanın 13,3 olan kendi parlaklığına gökyüzü arka planı parlaklığını da eklemek gerekiyor (başka bir deyişle sinyali gürültüden ayrı toplayamıyoruz!). Buradaki sinyal gürültü oranı

gökada parlaklığı + gökyüzü arka plan parlaklığı / gökyüzü arka plan parlaklığı

Yukarıdaki formül logaritmiki yani kadirleri toplayamayız. Önce kadir değerlerini "intensity" e çevirip toplamalı sonra tekrar kadire çevirmelidir. Bunu yaparsanız Yukarıdan gökada sonuçta gökyüzü arka planından azacık daha parlak olacak. Şimdi hesaplamadım ama belki 12,5/13,1 gibi bir değer çıkabilir. Dikkat ederseniz bu değer karanlık bir yerden yapılan gözlem içindir. Dolayısıyla gökyüzünün arka planı parlaklaşırsa böyle sönük bir cisim kolayca teleskopla görünmez hale gelir.

Tekrar bütün bunlar yüzeysel cisimler için. Yıldızlar noktasal kaldığı sürece (yani aşırı büyütülmedikleri zaman) ışık kirliliğinden pek etkilenmezler. Dolayısıyla bir şehirden yıldız kümeleri, değişken ve çift yıldızlar fazla bir problem çıkarmadan gözlenebilir. Aynı şey ay ve parlak gezegenler için de söylenebilir.

Bilmiyorum anlatabildim mi, biraz karışık bir konu?
...Bir de ışık kirliliği olan bir bölgede fotoğraf çekmek istesek,o da aynı derecede etkileniyor mu bu durumdan?...
Malesef evet. Ancak burada yapılabilecek bazı şeyler var.

Birincisi poz süresini fazla uzatmamak. Çünkü poz süresi uzatılırsa gökyüzü arka planı sensörü doyuma götürür. Bu olursa gürültü sinyalimizi boğmuş olur. Öte yandan çekeceğiniz cismi gürültüden ayırmak için gerekli olan en az bir poz süresi var. Bu iki değişken arasında ışık kirliliği miktarına bağlı olarak kalan alanda poz süresini uygun ayarlayarak resim çekmek mümkün.

İkinci bir yol, ışlık kirlenmesine karşı üretilen bazı filtreler kullanmaktır. Mesela Hutec'in IDAS filtresi. Malesef epey pahalı ve görsel gözlem için pek bir işe yaramıyor.

Hızlı optikler (f2, f5) yavaş optiklerden (f10 -f20) daha çok etkilenir (aslında doğrusu uzun odak uzaklıklı optikler daha az etkilenir).


Herhalikarda derin uzay için ışık kirliliği görsel gözlem olsun, fotoğraf olsun son derece zaralı bir şey. Küçük bir teleskop bile olsa karanlık bir yerden şehirde büyük bir teleskoptan daha çok şey gösterecektir. Yani daha çok para harcayıp daha büyük bir teleskop alınacağına, karanlık bir yere seyahat etmek daha ekonomik ve etkili bir yoldur.
En son Tahir Şaban tarafından 29 Eyl 2007, 19:48 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kere düzenlendi.
Kullanıcı avatarı
gönderen semih çakmak
#5517
cevaplarınız ve ilginiz için gerçekten çok teşekkür ediyorum.Gayet aydınlatıcı oldu :)

Allah hepimize ışık kirliliğinin en az olduğu yerlerden sıkça gözlemler yapabilmeyi nesip eder inşallah :)
Kullanıcı avatarı
gönderen alper dereli
#20270
Belki hatalı bir ekleme olabilir ancak teorik olarak ışık hem dalga hemde tanecik modelini barındırır. Işık kirliliği atmosferi de yok saysak bile tanecik modeli yüzünden birbirlerinin fotonlarına çarpacaktır. Dalga modelinde ise durgun bir suya atılan taşın etrafına yaydığı dalyanın başka bir dalga tarafından bozulduğunu söyleye biliriz. Tabi bunların hepsi birbirini yok etmez o zaman hiçbirşey göremezdik ( Bunda ışık kaynaklarının yani gök cisimlerinin yaydıkları ışıkların frekansı ve gücü de önemli ) kabaca böyle diyebiliriz. Birde atmosfer ve içerisinde günden güne artan partiküller sürekli olarak gelen ışınları ya keser yada bize yansıtarak bulutsu bir ışımaya neden olabilir.

It is the graphic designing software for Windows P[…]