Filed under: Makale
Mar
08

Güneş Sisteminin Oluşumu

GÜNEŞ SİSTEMİNİN OLUŞUMU

Üzerinde yaşadığımız Dünya’nın ve bizi ısıtan, Dünya’yı aydınlatan Güneş’in aslında hidrojen gazı atomlarının yoğunlaşmasıylaoluştuğu söylenir. Yani bu muazzam yapılar, Güneş, gezegenler, kuyrukluyıldızlar, gezegen uyduları, asteroitler hidrojen gazının bir tür tepkimesiyle oluşmuştur. Varsayım bu, ancak insana inanılmaz geliyor.

Güneş sisteminin oluşumunu açıklayan kuramlardan bugün için en kabul edileni Bulutsu Kuramıdır. Bu kurama göre Güneş ve Güneş sistemi yoğun halde bulunan hidrojen gazı başta olmak üzeri gaz ve toz bulutlarının dönmesiyle oluştu. Ama nasıl?
Güneş sistemini oluşturan gaz ve toz bulutu önce dağınık bir yapıdaydı ve dönme hareketi yapmaktaydı, ancak bu hareket oldukça yavaştı. Bir süre sonra bulutun bir yerinde yoğunlaşan maddenin kütle çekimi de artınca etrafındaki gaz ve toz bulutu daha hızlı dönmeye başladı. Döndükçe ısınan bulut merkeze doğru yoğunlaşmaya başladı. Merkezdeki bu yoğunlaşma bir süre sonra sıcaklığın artmasına ve bu da atomlar arası çarpışmalara neden olduğundan ilkel güneş ilk ışınımını yaymaya başladı. Merkezden uzakta kalan diğer toz ve gaz yapıları ise ilkel güneşin etrafında dönmeye devam ettiler. Yaklaşık 100 milyon yıl kadar sonra ilkel yapının içerisindeki hidrojen yoğunluğu ve basıncı füzyon olayını başlatarak Güneş’i enerjisini kendi sağlayan bir yıldız haline getirmiştir.

şimdi akla şu soru gelebilir. Güneş oluşturan bu yapıdaki gaz ve toz bulutu nereden gelmektedir? Bu soruyu Gökbilimciler de kendilerine sormuşlardır. Evrende yeni yıldız oluşum bölgelerine bakıldığında bu bölgelerin yakın zamanda (en az birkaç milyon yıl) patlamış bir süpernova sonucunda oluştuğu görülmüştür. Bu anlamda Güneş’in de bir veya birkaç süpernova patlamasının kalıntılarıyla oluştuğu düşünülmektedir.
Güneş etrafında dolanan gaz ve toz bulutunda da bir farklılaşma olmuştur. Aynı Güneş’in oluşum evresindeki gibi, toz ve gaz topluluklarının daha yoğun olduğu bölgelerde yeni oluşumlar meydana gelmiştir. Yoğun gaz topluluğu kendi etrafında dönerken yakınlarındaki gaz ve toz birikintilerini de kendine çekmiş ve yoğunlaşma başlamıştır. Bu olay ile gezegen oluşumu başlamıştır.
Peki gezegen oluşumu ile Güneş’in oluşumu aynı ise, bugün yapıları ve özellikleri neden farklıdır? Sorunun cevabı yukarıda Güneş’in oluşumunu açıklayan paragrafta gizli. Gezegenleri oluşturan topluluğun yoğunluğu ve basıncı yeterli gelmediği için füzyon olayı başlamamış ve bir süre sonra bu yapı soğumaya ve kabuk bağlamaya başlamıştır.
Güneş sistemindeki gezegenler karasal ve gaz gezegenler olmak üzere iki kısımda incelemek mümkündür. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars iç gezegenleri yani karasal gezegenleri oluşturur. Bu gezegenler Güneşe yakın olduklarından ilk etapta yapılarında su, metan gibi elementleri barındıramamıştır. Bunun yerine metallerden oluşmuşlardır. Güneş’e iç gezegenlerden daha uzakta yer alan Jüpiter, Saturn, Uranüs ve Neptün ise metan ve hidrojeni tutabilmişlerdir.
Gezegenler, önce küçük toz ve taş parçacıkların birbirleriyle çarpışıp birleşmeleri ile büyümüşler, sonra daha büyük cisimlerle çarpışarak bugünkü şekline gelmişlerdir. Günümüzdeki gezegenlere düşen meteor ve göktaşı sayısı ile milyarlarca yıl önceki çarpışma sayıları arasında uçurum denilecek fark bulunur. Gezegenlerin ilk oluşum süreçlerinde oldukça sık çarpışmalar olmaktaydı. Çünkü gezegenler ile diğer cisimlerin yörüngeleri sürekli kesişmekteydi. Bugün ise bu olay çok sık olmamaktadır. Evet Dünya ve diğer gezegenler bazen meteor veya göktaşı bulutlarının içerisine girmektedir. Ancak bu topluluklar Güneş’in etrafında dolanan kuyrukluyıldızların bıraktığı kalıntılardır.

Gezegen oluşumu neden durmuştur peki? Gezegenler bölgedeki tüm gaz ve toz bulutunu bitirmişler miydi? Böyle bir şey söylenemez. Gezegen oluşumunun bir anda bitmesinin nedeni, enerji üretmeye ve fazla enerjisini çevresine yaymaya başlayan Güneş’in Güneş rüzgarı oluşturmaya başlamasıdır. Bu rüzgar daha hafif olan gaz ve toz yapılarını sistemden ileri itmiştir. Bu yapıların bir kısmı Jüpiter ve Saturn gibi devlerin etrafında şu anda dönmektedir. Örneğin Saturn halkalarının bu yolla oluştuğu tahmin ediliyor.
Mars ile Jüpiter arasında yeralan Asteroid Kuşağının nasıl oluştuğuna ilişkin ise bazı görüşler var. Bunlardan biri Jüpiter’in devasa kütlesinin çekimi nedeniyle bu bölgede gezegen oluşamadığını söyler. Diğer görüş ise bu bölgede bir zamanlar bir gezegen oluştuğunu ancak Jüpiter’in çekim etkisiyle parçalandığını belirtir. ılk görüş Gökbilim çevrelerinde daha inandırıcı bulunmaktadır. Çünkü asteroid kuşağında şekilsiz cisimler olduğu gibi Ceres gibi küresel yapıda gökcisimleri de yer almaktadır. Gezegenin parçalanması ile böyle küresel cisimler oluşamaz. Bu yapılar ancak Sistemin ilk oluşum evrelerinde oluşmuş olabilir. Ancak bunlar sadece görüş. Asteroid  Kuşağının oluşumuna ilişkin olan kuramlardan hangisi daha doğrudur, bunu ilerleyen zaman gösterecek. Belki de bu güneş sisteminin oluşumunu açıklayan Bulutsu Modeli de doğrulayacak başka bir keşif olacaktır. Bu konuda GSD Gezegenler(Güneş Sistemi Dışındaki gezegenler) bize bilgi verebilirler. Bu anlamda bu tür gezegen sistemlerini bulmak önemli.
Güneşin sonu nasıl olacaktır?
Güneş’de tüm yıldızlar gibi 4,5 milyar yıl sonra mevcut hidrojenini bitirecek ve helyum atomları birleşerek karbona dönüştürmeye başladığında sıcaklığı çok artacaktır. Bu sıcaklığı azaltmak için hacmini arttıracak, soğuyacak tekrar büzüşecek. Bir süre sonra ise büyük bir patlama ile uzaya oksijen ve karbonunu atacak olan güneşimiz bir beyaz cüce olarak daha sönük olarak parıldayacak. Allahtan o günlere çok ama çok uzağız.

Yukarıdaki grafikte Güneş’in ömrüne ve başına geleceklerle ilgili bilgi verilmiştir. Buna göre Güneş’imiz yaklaşık 3 milyar yıl sonra hidrojen atom sayısının azalması iç sıcaklığı artacak ve basınç büyüyecektir. Bundan dolayı da Güneşimiz büyümeye başlayacak, 10 milyar yaşinda ise kırmızı deve dönüşüp, 11 milyar yıl yaşında patlayacak ve sonuçta beyaz cüceye dönüşecek.

Ümit Fuat Özyar
Fizik Öğretmeni

EkleBunu Sosyal Paylaşım Butonu

Sayfayı yazdır! Sayfayı yazdır!

26 Yorum

Yorum Yaz
  • beril özmen demiş ki:

    çok güzel düşünmüşler .iyki bu siteyi yapmışlar bu site sayesinde bazı şeyler öğrendim .örnek olarak:uzay çöplüğü.herkes araştırırsa bulur.öğrenir.ben ilk okul 4. sınıf öğrencisiyim.biz daha fen ve teknoloji dersinde bu konuyu işlemedik .ama ben arkadaşlarımdan önce öğrenmiş oldum.:):):)

  • Ege demiş ki:

    Güneş sistemi çok karmaşık bir şey.Daha yıllar sonra binlerce yenigezegen keşfedilebilir

  • huseyın coban demiş ki:

    benım ısıme cok yaradı bu sıte

  • ali calar demiş ki:

    cok guzel bır sıte bu

  • koray güngör demiş ki:

    süper resimleer çok begen dim

  • RECEP KONUŞUK demiş ki:

    çooooook güzel olmuş çook teşekkür ederimmmmm

  • angel demiş ki:

    süper olmuş ödevime yardımcı olduğunuz için teşekürler… :)

  • saliha oduncu demiş ki:

    ben7,sınıf öğrencisiyim bu siteye sbs ye katkısı
    olsun diye girdim fakat yaşıma uygun olduğunu düşünmüyorum.ama bu sadece benim fikrim.resimleriniz çok güzel.bana katkısı olmasada çoğu kişiye katkısı olmuş.başarılarınızın devamını dilerim
    sevgılerimle

  • poyraz sağın demiş ki:

    ya çok ilginç bişey dostlar bu demi yani

  • Ramazan demiş ki:

    Güneş sisteminin oluşmasındaki en güçlü görüş bu ise digerleri kalsın. Çünkü bu bazı gerçeklerin üzerine ilave edilmiş tahminler var ve gerçekci degil. Bilim adamları biraz daha çalışması gerekiyor. Ayrıca gezegenlerin ilk dönüş hareketine nasıl başladıgına dair, çok kuvvetli ve herkesin anlayabileceği br tezim var.

  • elena gheorghe demiş ki:

    muhteşem fevkalade ama Allahtan o günler ulaşamayacağız ulaşşak halimiz ne olur sonra çok teşekkürler bunu yazana

  • Emre Geyik demiş ki:

    Bu siteyi yapana çok teşekkür ederim aradığım hiçbir kaynakta böyle güzel bilgiler yoktu bu site sayesinde ödevimi yaptım gerçekten teşekkürler zaten astronomiyi severim ve büyüyünce astronot olucam….

  • alaeddin arslan demiş ki:

    çalışmalarınızdan dolayı size teşekür ederim

  • begüm akbulut demiş ki:

    çok sağolun süper olmuş ama çok uzun ben hepsini yazmadım :D

  • meryem tanık demiş ki:

    bu site çok güzelmiş ödevime yardımcı oldu bunu yazan ümit fuat özyara çok teşekkür ediyorum

  • OĞUZHAN SARI demiş ki:

    BENİM İŞİME YARAMADI OLSUN TEŞEKKÜRLER ÇOK GÜZEL OLMUŞ

  • hayla satan demiş ki:

    ıyyyyyyy iğrençşç br siteeee bk gibi mallarrr siz bence bu siteye bakmayın yoksa yuzunuz gözünüz bokkkkk gibi olacakkkk

  • emine damal demiş ki:

    çokkk güzellll

  • Güneş Sistemi’nin Oluşumu | KBT Bilim demiş ki:

    […] http://gokbilim.com/dergi/gunes-sisteminin-olusumu/ […]

  • baran yaran demiş ki:

    peki bu gezegenler carpisinca nasil olurda eksenleri bozulmaz

  • deniz fırat demiş ki:

    ünüversitedeyim ben

  • ahmetfurkan yıldırım demiş ki:

    o zaman süper nova nasıl oluştu

  • gamze nur esma demiş ki:

    ben 3. sınıfa gidiyorum amaaa bu çok uzun yazamıyoruuum

  • Yiğit Onur demiş ki:

    Bu sitede diğer kaynaklardan daha farklı bilgiler var.Bu siteyi çok beğendim :):D

  • zeynep ı demiş ki:

    e

  • ada demiş ki:

    gerçekten çok güzel işeme çok yaradı :D
    bunu yazan arkadaşa çok teşekkür ediyorum ^-^

Yorumları RSS ile takip et   TrackBack URL

Yorum yapın

yukarı