Galaksi Dönüyor Mu?

Güneş Sistemi’nde, bildiğimiz Güneş’ten, asteroitlere kadar her gök cismi, bazıları ötekilerden daha hızlı da olsa, bir eksen çevresinde dönerler. Bu durum, bize diğer yıldızların ve aslında tüm gökadanın bile dönmekte olduğu düşüncesini verir. Ancak bunun gerçekten böyle olduğunu nasıl söyleyebiliriz?

Gökbilimciler, üç boyutlu olarak birçok yıldızın devindiğini saptar saptamaz, yıldızların çeşitli yönlerde rasgele hareket etmediklerini görmek de mümkün oldu.

Örneğin, 1904 yılında Hollandalı gökbilimci Jacobus Cornelius Kapteyn (1851-1922) Büyük Ayı takımyıldızı içinde birçok yıldızın gökyüzündeki başka yerlerde bulunan yıldızlar gibi, az ya da çok hızla, hepsi de aynı yönde olmak üzere devindiklerini saptadı. Aslında gökbilimci burada iki yıldız akıntısı olduğunu, bunlardan birinin Büyük Ayı’nın yıldızlarıyla birlikte ve ötekinin de ters yönde döndüklerini saptamıştı.

Daha sonraki yıllarda, uzakta bulunan kuyruklu yıldızlardan oluşan bulut kuramını geliştiren J.H. Oort, 1927 yılında iki yıldız akıntısının var oluşunu şu şekilde yorumladı: Gökadanın tüm yıldızları,gökada merkezinin çevresinde dönerler. Merkeze Güneş’imizden daha yakın olan yıldızlar, güneşten daha hızlı döner ve bir yarışta önde giden koşucuya yaklaşan diğer koşucular gibi mesafe kazanırlar. Bu şekilde, bir yönde hareket edip bizi ve elbette ki, ağır dönen diğer yıldızları geçiyor gibi görünürler. Merkeze güneş’ten uzak olan yıldızlarda ise, Güneş onlara göre ters yönde deviniyorlarmış gibi görünür. Böylece, tüm yıldızlar aynı yönde hareket etmekte ve gökada merkezine göre bazıları hızlı bazıları da yavaş devinirmiş gibi görünseler bile, gökadanın tümünün dönmekte olduğunu söylemekle isabet etmiş oluruz.

Bu dönüş hareketi, ortaya önemli bir sonuç çıkarır. Gökbilimciler, gökadanın merkezine yakınlaştıkça yıldızların birbirine daha yakın bulundukları ve daha büyük sıklıkla oraya yerleştiklerine inanmak üzere bazı nedenlere sahiptirler. Gerçekte, gökadanın tüm kütlesinin yüzde 90’ının merkeze yakın küçük bir hacimde yer almış olması mümkün görülmektedir. Merkezin dışındaki yıldızlar, Güneş Sistemi’nde gezegenlerin Güneş’in çevresinde dönüşü gibi, gökada da merkezinin çevresinde dolanmaktadır.

Gökbilimci Oort, gökadanın dönmekte olduğunu saptarken Güneş’in de gökadanın merkezine göre, onun çevresinde bir dönüşünü 230 milyon yılda tamamladığını gösterdi. Bu dönüş zamanı ve Güneş’in gökada merkezinden uzaklık değerleri ile, gökadanın merkezindeki yıldızların toplam kütlesini hesaplamak mümkündür.

Böylece, gökadanın ya da hiç değilse onu oluşturan yıldızların kütlesinin, Güneş’imizin kütlesinin 100 milyar katı dolayında olabileceği ortaya çıkar ama bunun anlamı, gökadada 100 milyar yıldızın bulunması demek değildir. Çünkü, Güneş, tüm yıldızları temsil eden bir gökcismi değildir. Olasılıkla gökadadaki yıldızların dörtte üçü kırmızı cücedir ve bu yıldızların yüzde doksanı Güneş’ten daha az kütlelidir. Eğer ortalama bir yıldız Güneş’inkinin yarı kütlesinde ise, gökadada yaklaşık olarak 200 milyar yıldız bulunması gerekmektedir.

Çağrı Erdoğdu hakkında

Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri mezunudur.
Çağrı Erdoğdu tarafından tarihinde gönderildi

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>